Przemysł chemiczny w Polsce

Przemysł chemiczny należy w wielu krajach do najbardziej rozwijających się gałęzi produkcji. W Polsce tempo jego rozwoju nie było tak duże jak w wielu innych krajach. Przemysł chemiczny ma niewiele ponad 10 % wartości produkcji przemysłowej. W krajach wysoce rozwiniętych wskaźnik ten sięga od 20- 25 %.
Często stosowanym miernikiem rozwoju przemysłu chemicznego jest produkcja tzw. nowoczesnych wyrobów, takich jak tworzywa sztuczne i syntetyczne, których w Polsce na jednego mieszkańca produkuje się kilkakrotnie mniej niż w krajach wysoko rozwiniętych gospodarczo.

Cechą charakterystyczną przemysłu chemicznego jest powstawanie dużych zakładów produkcji a także kombinatów. Sprzyja to obniżeniu kosztów budowy, oraz kosztów produkcji Na wybór miejsca ich lokalizacji, w zależności od profilu produkcji i technologii wytwarzania, wpływają różne czynniki. Niektóre zakłady cechują się bardzo dużym zużyciem wody. Powinny być, więc one budowane nad rzekami o dużych przepływach. Istotne znaczenie ma także rynek zbytu, czy położenie transportowe. Obok wielkich zakładów powstało wiele znacznie mniejszych, dostarczających, na przykład, wyrobów gumowych powszechnego użytku, wyrobów z tworzyw sztucznych, kosmetyków, czy też środków piorących. Branże te odznaczają się większą swobodę wyboru lokalizacji. Dla części z nich istotną rolę odgrywa jednak położenie w dużych rynkach zbytu, dla innych natomiast możliwość współpracy z miejscowymi placówkami badawczymi. Niektóre zakłady chemiczne inne natomiast mogą być z powodzeniem umiejscowione z dala od nich w niewielkich ośrodkach miejskich.

Przemysł chemiczny przeważnie dzieli się na dwa wielkie działy: dział produkcji związków nieorganicznych i nawozów sztucznych i dział produkcji związków organicznych i tworzyw sztucznych. Przemysł związków nieorganicznych wykorzystuje w produkcji kilka podstawowych surowców takich jak sól kamienna, siarka, czy fosforyty (apatyty). Do głównych dziedzin produkcji nieorganicznej należy przemysł sodowy. Produkcja związków nieorganicznych rozwinęła się na krajowej bazie surowcowej. Dysponujemy bowiem bardzo dużymi zasobami soli kamiennej oraz siarki.

 

Zapamiętaj:

Untitled Document

W ramach przemysłu chemicznego działają wytwórnie:

  • związków nieorganicznych,
  • nawozów sztucz­nych,
  • związków organicznych
  • tworzyw sztucznych


Złoża soli kamiennej występują na Kujawach i w sąsiednim rejonie Wielkopolski, na Podkarpaciu w Bochni i Wieliczce. Podstawowym surowcem wykorzystywanym przez ten przemysł jest sól kamienna. Zakłady sodowe znajdują się w Inowrocławiu, Janikowie i w Krakowie. Wszystkie są zlokalizowane w pobliżu źródła zaopatrzenia w surowiec. Sól kamienna jest również surowcem do produkcji chloru.

Ważną dziedziną wytwórczości jest przemysł kwasu siarkowego. Wytwórnie kwasu siarkowego znajdują się głównie w pobliżu dużych odbiorców tego produktu. Wynika to z analizy kosztów transportu (na 1 tonę kwasu zużywa się ok. 400 kg siarki). Większość kwasu siarkowego zużywają w Polsce fabryki nawozów fosforowych. Przemysł nawozów sztucznych należy do stosunkowo dobrze rozwiniętych branż przemysłu chemicznego. Dawniej zakłady nawozów azotowych budowano w pobliżu źródeł zaopatrzenia w koks i energię.

Nowe technologie źródło azotu upatrują w gazie ziemnym, wobec tego na wybór lokalizacji nowych zakładów w Puławach i Włocławku wpłynęły niskie koszty transportu. Budowa zakładów nad Wisłą wynika z dużego zapotrzebowania na wodę. Oprócz tego zakłady azotowe znajdują się w Tarnowie i w Kędzierzynie. Stare zakłady produkujące nawozy fosforowe lokalizowane były w niewielkiej odległości od rynku zbytu. Dotyczy to fabryk w Krakowie, Wrocławiu i Lubaniu koło Poznania. Nowe zakłady  z racji dogodnego transportu fosforytów drogą morską wybudowano w Policach (Koncentruje się tam także większość  krajowej produkcji kwasu siarkowego) i Gdańsku, oraz w Machowie. Czynnikami lokalizacji tego trzeciego ośrodka były: bliskość złóż siarki i dogodny transport fosforytów z Rosji. Do dużych  zakładów należy także kombinat siarkowy w Tarnobrzegu Zakład ten zlokalizowany został w tym miejscu ze względu na korzystne warunki zaopatrzenia w kwas siarkowy oraz fakt, że przerabia on fosforyty importowane z Rosji.

W przemyśle związków organicznych wykorzystywane są przede wszystkim pochodne ropy naftowej oraz węgla kamiennego. Półproduktów pochodzących z przetwórstwa ropy naftowej dostarczają Mazowieckie Zakłady Rafineryjno-Petrochemiczne w Płocku. Zakłady przetwarzające węgiel są zgrupowane na Śląsku i w jego pobliżu (Chorzów, Blachownia Śląska, Kędzierzyn). Inne wielkie ośrodki dostarczające półproduktów chemicznych znajdują się w Oświęcimiu oraz w Brzegu koło Wrocławia.

Przemysł farmaceutyczny rozwinął się w naszym kraju w dużych miastach, bądź w ich sąsiedztwie. Polski przemysł chemiczny produkuje także farby, lakiery, czy barwniki. Ich wytwórnie znajdują się w niektórych zakładach chemii organicznej, w tym garbników w Brzegu Dolnym, a barwników w Zgierzu, Woli Krzysztoporskiej koło Piotrkowa Trybunalskiego oraz Nowej Sarzynie w woj. podkarpackim.

Do istotnych dziedzin przemysłu chemicznego należą także przemysły farmaceutyczny, perfumeryjno-kosmetyczny oraz gumowy. Dwa pierwsze rozwinęły się głównie w dużych miastach i ich sąsiedztwie. W przypadku przemysłu farmaceutycznego łączy się to z koniecznością stałej współpracy z najwyżej wykwalifikowanymi pracownikami medycyny, chemii, a także z różnego rodzaju placówkami badawczo-naukowymi. Polskie zakłady przemysłu farmaceutycznego zostały w większości sprywatyzowane, w dużej mierze z udziałem kapitału zagranicznego. Produkty farmaceutyczne są też eksportowane. Ich największymi odbiorcami są Rosja i Ukraina. Chorwacki koncern farmaceutyczny Pliva zainwestował ostatnio w swój zakład w Krakowie w celu wzrostu eksportu na rynki Europy Wschodniej i Środkowo-Wschodniej. Jedynym natomiast producentem leków eksportowanych na rynek Unii Europejskiej jest należąca do zagranicznego koncernu ICN Polfa Rzeszów. Znacznie większe zakłady znajdują się w Starogardzie Gdańskim, Warszawie wraz z Grodziskiem Mazowieckim, Poznaniu, podobnej zaś wielkości w Jeleniej Górze, Kutnie i Pabianicach.

Lokalizacja przemysłu perfumeryjno-kosmetycznego w ośrodkach jest związana głównie z popytem na jego wyroby. Obok dużych firm produkujących kosmetyki powstało wiele małych, których produkcja wzrosła w ostatnim czasie. Wzrosło także znacznie produkcja środków do prania i mycia, prowadzona w dużej mierze przez zakłady z udziałem kapitału obcego. Około 30 % środków czystości wytwarzają zakłady zlokalizowane w Warszawie i jej pobliżu.

Przemysł gumowy rozwinął się głównie w wyniku rozwoju motoryzacji. Ogumienie do pojazdów jest wytwarzane w dużych zakładach w Olsztynie i Dębicy. Są one spółkami z udziałem największych światowych firm produkujących opony. Produktów gumowych dostarczają również zakłady zlokalizowane w Sanoku, Poznaniu, Grudziądzu, Bydgoszczy, Rogowcu (koło Bełchatowa), Wolbromiu (woj. małopolskie).

Podbał Ci się artykuł? Podziel się ze znajomymi

Przeczytaj też:

Gleby w Polsce

Lasy w Polsce

Klimat w Polsce

Wiatry w Polsce

Temperatura powietrza w Polsce

Opady w Polsce