Góry Pamir

Góry Pamir położone są pomiędzy pasmami górskimi Hindukusz, Karakorum, Kunlun i Tien-szan. Obejmują one rozległy obszar górski rozciągający się między Niziną Turańską (na zachodzie) a ciągiem obniżeń we wschodniej części obszaru górskiego.. Na północy, przez dolinę rzeki Naryn (górny bieg Syr-darii) Pamir sąsiaduje z Tien-szanem, a na południu dolina rzeki Piandż oddziela go od Hindukuszu. Góry należą do uralsko-ochockiej strefy fałdowej. Zostały sfałdowane głównie podczas orogenezy hercyńskiej. Ponownym ruchom tektonicznym uległy podczas orogenezy alpejskiej, która doprowadziła do powstania licznych przesunięć i bardzo nierównomiernego wypiętrzenia poszczególnych części gór.

Góry Pamir

Pamir

Ruchy wypiętrzające zdają się trwać nadal, o czym mogą świadczyć m.in. częste trzęsienia ziemi. Pamir ma skomplikowaną budowę geologiczną. Pasma północne są zbudowane z paleozoicznych skał okruchowych (zlepieńce, piaskowce, lupki ilaste) i krystalicznych (granitoidy). W środkowej części gór dominują silnie zmetamorfizowane paleozoiczne i mezozoiczne skały osadowe, głównie okruchowe; na południu przeważają skały prekambryjskie i paleozoiczne: gnejsy, łupki krystaliczne, kwarcyty, marmury oraz piaskowce, wapienie oraz różnowiekowe skały magmowe tworzące potężne intruzje.

Skomplikowana tektonika sprawia, że w rzeźbie gór zaznaczają się zrębowe pasma, zarówno o przebiegu równoleżnikowym, jak i południkowym, porozdzielane podobnie zorientowanymi dolinami. Pamir Zachodni to góry o rzeźbie alpejskiej, porozcinane głębokimi, wąskimi dolinami, o dużych deniwelacjach, rzędu 3000-4000 m. Wyróżnia się tam szereg pasm górskich, m.in. Góry Zaałajskie, Góry Akademii Nauk, Góry Wanczaskie, Góry Ruszańskie.

Są one niższe (z wyjątkiem Gór Kaszgarskich), mają 4000-6000 m n.p.m., o mniejszych różnicach wysokości (1000-2000 m), z licznymi szerokimi dolinami i wysoko położonymi (3000-4000 m n.p.m.) kotlinami, o łagodnych, zaokrąglonych formach i rzeźbą alpejską ograniczoną do szczytowych partii gór. Pamir znajduje się w strefie klimatów podzwrotnikowych, kontynentalnych, wybitnie suchych, zwłaszcza wschodnia część gór. Zachodnia ich część otrzymuje obfitsze opady. Dlatego najwięcej lodowców' rozwinęło się w zachodniej, a przede wszystkim środkowej części gór. Występują tam m.in. lodowce: Fedczenki, Grumm-Grzymajły, Garmo. Łączna powierzchnia przykryta lodem przekracza 8500 km2. Składa się na nią prawie 7000 lodowców.