Alpy

Alpy są najwyższym łańcuchem górskim w Europie. Ciągną się lukiem od Zatoki Genueńskiej  Morza Liguryjskiego (Morze Śródziemne) na południowym zachodzie do Dunaju, Kotliny Wiedeńskiej i Małej Niziny Węgierskiej (Góry Litawskie) na północnym wschodzie i wschodzie, na długości około 1200 km. Szerokość luku górskiego waha się od 150 do 250 km. Góry są zbudowane głównie z mezozoicznych i trzeciorzędowych skał osadowych, wśród których tkwią bloki prekambryjskich i paleozoicznych skał krystalicznych. Warstwy skał są silnie sfałdowane, oddzielone od podłoża i nasunięte na siebie oraz na przedpole w postaci wielkich płaszczowin.

Alpy

Sfałdowanie i wypiętrzenie gór nastąpiło podczas orogenezy alpejskiej, w trzeciorzędzie. Proces ten trwa. Zasadnicze rysy rzeźby Alp zarysowały się pod koniec trzeciorzędu podczas powstawania górotworu (silnie wypiętrzone masywy, tektonicznie uwarunkowane doliny poprzeczne. podłużne i śródgórskie obniżenia) oraz synchronicznych procesów erozji i denudacji zróżnicowanych w zależności od odporności skał. Szczególne piętno nadały Alpom w czwartorzędzie kilkakrotne zlodowacenia. Podczas maksymalnego zasięgu lodowce pokrywały około 40 tys. km2. Wynikiem działalności lodowców jest rzeźba alpejska: cyrki i doliny lodowcowe, wąskie granie, wygłady lodowcowe, moreny, jeziora polodowcowe. W pełni zlodowacenia na przedpole gór wysunęły się lodowce piedmontowe. Ich pozostałością są największe współczesne jeziora Alp na północnym i południowym ich przedpolu. W większości są to jeziora tektoniczno-lodowcowe, zamknięte potężnymi wałami moren czołowych, np. Como. Maggiore, Garda (na południu) oraz Genewskie i Bodeńskie

Współczesne zlodowacenie, głównie w Alpach Berneńskich, Pennińskich, masywach Mont Blanc i Pelvoux, w Wysokich Taurach, obejmuje niespełna 3000 km2. W skałach węglanowych Alp, co najmniej od miocenu, rozwijają się procesy krasowe. Szczególnie w Północnych Alpach Wapiennych, pociętych głębokimi dolinami i wąwozami krasowymi, najeżonych skalnymi iglicami i basztami.

Alpy są działem wód między zlewiskami Morza Śródziemnego, Morza Czarnego i Morza Północnego. Rozdzielają dorzecza wielu dużych rzek Europy: Renu i Dunaju na północy, Padu i Adygi na południu oraz Rodanu na zachodzie. Są także wyraźną granicą klimatyczną między strefą klimatów umiarkowanych i strefą klimatów podzwrotnikowych. W obrębie gór panuje górska odmiana klimatu umiarkowanego, charakteryzująca się dużymi kontrastami termicznymi i wysokimi opadami atmosferycznymi (2500-4000 mm rocznic). Na północy jest to klimat umiarkowany ciepły, morski i przejściowy, na wschodzie umiarkowany pośredni, na południowym zachodzie podzwrotnikowy morski, a na południowym wschodzie - pośredni.

Roślinność Alp wykazuje duże zróżnicowanie. Dzieli się na piętra wysokościowe, odpowiadające piętrowemu zróżnicowaniu klimatu. Na pogórzu Alp, do wysokości 700-900 m n.p.m. (niżej na północy, wyżej na południu) występują lasy liściaste (świetliste dąbrowy, lasy kasztanowe) na południu, lasy mieszane z dębami i bukami na północy oraz zbiorowiska leśno-stepowe na wschodzie. Wyżej rozciągają się lasy górskie. Początkowo są to lasy bukowo-jodłowe, następnie świerkowe z udziałem sosny, jeszcze wyżej modrzewiowe i limbowe, sięgające górnej granicy lasu na wysokości 2000-2400 m n.p.m. w środkowej części gór (1700-2000 m na południowych stokach i 1600-1900 m na stokach północnych). Ponad granicą lasu utrzymuje się piętro alpejskich zarośli: różaneczników na zachodzie Alp i kosodrzewiny na wschodzie, sąsiadujące z piętrem muraw alpejskich, piętrem turniowym (subniwalnym) z porostami oraz piętrem niwalnym z polami firnowymi i lodowcami, bez roślinności.

Alpy dzieli się na Alpy Zachodnie i Alpy Wschodnie. Rozgranicza je południkowe obniżenie biegnące od Jeziora Bodeńskiego (na północy) doliną górnego Renu, przez przełęcz Spliigen, dolinę San Giacomo, do jeziora Como (na południu. Jest to szew tektoniczny po zamkniętej w dolnym trzeciorzędzie strefie subdukcji. Alpy Zachodnie są bardziej zwarte, węższe, wyższe i współcześnie silniej zlodowacone niż Alpy Wschodnie, bardziej rozczłonkowane dolinami i szybko obniżające się ku wschodowi. W Alpach Zachodnich wyróżnia się strefę wewnętrzną, czyli pennińską, i strefę zewnętrzną (helwecką).

W Alpach Wschodnich wyróżnia się strefę krystaliczną w części osiowej oraz dwie strefy wapienno-fliszowe, jedną na północy, drugą na południu. Strefa osiowa jest zbudowana ze zmetamorfizowanych skal paleozoicznych i mezozoicznych oraz skał magmowych (granitoidów). Skały te budują pasma Alp Retyckich (Piz Bernina, 4049 m). Wysokich Tau- rów (Grossglockner, 3797 m), Niskich Taurów (Mochgolling, 2863 m), Alp Noryckich (Eisenhut, 2441 m) oraz niskich, 500 m wysokości, Gór Litawskich. Strefa osiowa Alp Wschodnich jest obcięta od południa wielką, równoleżnikową dyslokacją Tonalc, wzdłuż której, w orogenezie alpejskiej, zachodziły na szeroką skalę zjawiska wulkaniczne i plutoniczne. Północne Alpy Wapienne, sąsiadujące na północy z Wyżyną Bawarską, są zbudowane głównie ze skał węglanowych mezozoiku, niezmetamorfizowanych, nasuniętych na trzeciorzędowe skały okruchowe północnego zapadliska przedalpejskiego.