Wyżyna Brazylijska

Wyżyna Brazylijska zajmuje wschodnią część kontynentu i południową, wyniesioną część prekambryjskiej platformy południowoamerykańskiej. Krystaliczne podłoże (gnejsy, łupki krystaliczne, granitoidy, kwarcyty) odsłania się w obrębie tarcz we wschodniej i zachodniej części wyżyny. Na pozostałym obszarze osłaniają go utwory pokrywy platformowej, najpełniej zachowane w syneklizach Na północy Wyżyna Brazylijska graniczy graniczy z Niziną Amazonki, na zachodzie z Niziną La Platy, a na wschodzie z wybrzeżem Oceanu Atlantyckiego. Ukształtowanie powierzchni Wyżyny Brazylijskiej jest urozmaicone. Najwyżej wznosi się część wschodnia, przyatlantycka, osiągając niemal 3000 m wysokości.

Wyżyna Brazylijska

Wyżyna Brazylijska

Jest to Płaskowyż Atlantycki. Ciągnie się on od przylądka Sao Roque na północy aż po Rio de la Plata na południu, pasem szerokości 100-600 km. Charakterystyczne dla rzeźby tej części wyżyny są formy zrębowe (zręby monoklinalne) tworzące góiy stołowe, stoliwa (chapada) oraz asymetryczne progi (serras). W północnej części regionu wyróżnia się płaskowyż Borborema (1123 m) z licznymi pasmami wzgórz ostańcowych. Na południe od przełomowego odcinka rzeki Sao Francisco, równolegle do wybrzeża, ciągnie się pas wyżyn, mocno rozczłonkowanych dolinami rzek uchodzących do Oceanu Atlantyckiego, osiągający do 1000 m wysokości, ze śladami kilku powierzchni zrównania (350 m, 550 m, 720-850 m).

W głębi lądu towarzyszy mu pas gór twardzielcowych i zrębów (Chapada Diamantina, 1850 m, Serra do Espinhaęo, 2107 m), z fragmentami powierzchni zrównania na wysokości 1700-1800 m. Na południe od rzeki Doce bliżej brzegu oceanu wznosi się Serra do Mar (2085 m), sięgające na południe do jeziora Patos, a równolegle do niego, oddzielone rowem tektonicznym Paraiby - Serra da Mantiqueira (2870 m). Nieco dalej wysunięte na wschód jest pasmo Serra de Caparáo z najwyższym szczytem Wyżyny Brazylijskiej - Bandeira (2890 m). W górach tych wznoszą się liczne ostańce denudacyjne w postaci kop skalnych, stożków i tym podobnych, nazywane „głowami cukru”.

Najbardziej znana z tych form to Pau de Aęucar (dosłownie głowa cukru) o wysokości 390 m. U podnóża Płaskowyżu Atlantyckiego ciągnie się nadbrzeżna równina, przedłużająca się na obszar szelfu. Wzdłuż brzegu jest plażowa równina z licznymi mierzejami i wydmami. W głębi lądu znajduje się kilkudziesięciometrowej wysokości pas wysoczyznowy porozcinany dolinami rzek uchodzących do oceanu.

Przeczytaj też: