Wielkie Góry Wododziałowe

Wielkie Góry Wododziałowe zajmują wschodnią część Australii i są najwyżej wyniesioną częścią kontynentu. Ciągną się z północy na południe od przylądka Jork na półwyspie Jork po Cieśninę Bassa, na długości około 40U0 km, nie licząc górzystej Tasmanii, także należącej do systemu Wielkich Gór Wododziałowych. Na północy i na południu łańcuch górski jest stosunkowo wąski, osiąga 150-200 km: w części środkowej osiąga największą szerokość, rzędu 700-800 km. Wschodnie stoki są przeważnie krótkie, stromo nachylone i mocno rozczłonkowane dolinami rzek; stoki zachodnie przeciwnie - są słabiej porozcinane, długie i łagodnie nachylone. Na przeważającym obszarze wysokości bezwzględne poszczególnych pasm są wyrównane i wahają się w granicach 1000-1500 m; tylko na północy są niższe, a na południu wyższe w Alpach Australijskich przekraczają 2000 m.

Wielkie Góry Wododziałowe

Wielkie Góry Wododziałowe

Północny kraniec Wielkich Gór Wododziałowych, rozciągający się po wschodniej stronie półwyspu Jork, to najniższa część łańcucha górskiego, o wysokości do 500-700 m n.p.m. Ku południowi wysokość gór stopniowo wzrasta. U nasady półwyspu Jork wysokości szczytów sięgają 1300 m, a w obrębie wyżyny Atherton dochodzą do 1600 m. Wyżyna ma urozmaiconą powierzchnię, z licznymi formami wulkanicznymi-stożkami wulkanicznymi, potokami lawy, lawowymi płaskowyżami oraz zrównanymi strukturami fałdowymi. W jej rzeźbie zaznaczają się dwa ciągi pasm górskich (czytelne w całej środkowej części Wielkich Gór Wododziałowych). Na zachodzie wyżyny są to grzbiety Gregory i Newcastle, a na wschodzie pasmo Sea View, które, mocno rozczłonkowane dolinami, obrywa się wyraźną krawędzią - i opada stromym stokiem ku wąskiej nizinie nadbrzeżnej.

Na południe od wyżyny Atherton Wielkie Góry Wododziałowe rozszerzają się (nieco na południe od Zwrotnika Koziorożca osiągają swą maksymalną szerokość) i dzielą się na szereg pasm i masywów pooddzielanych dolinami rzek. Pasma górskie, o podobnej wysokości kilkuset metrów, układają się w dwa ciągi, które otaczają mocno rozczłonkowaną do-linami rzek śródgórską wyżynę, odpowiadającą hercyńskiemu, śródgórskiemu zapadlisku. Ciąg zachodni, bardziej zwarty, stanowi centralną oś gór i zachowuje ich nazwę. Ciąg wschodni, nadmorski, jest mocno rozczłonkowany i tworzy krótkie, silnie zindywidualizowane pasma: Clarke, Leichhardt, Denham, Connors, Calliope i wiele innych, stromo opadających ku wybrzeżu Oceanu Spokojnego.
Na południe od 25°S łańcuch górski staje się zwarty i zwęża do praktycznie jednego tylko ciągu podłużnych pasm górskich z licznymi pasmami poprzecznymi i bocznymi odgałęzieniami. Są to m.in. pasma: Macpherson, Richmond, Nandewar, Liverpool, Hasting. Góry Błękitne (Blue Mountains), Alpy Australijskie i Grampian, przy czym Alpy Australijskie biegną z północnego wschodu na południowy zachód, a góry Grampian mają kierunek równoleżnikowy.

Najwyższym pasmem górskim Wielkich Gór Wododziałowych są Alpy Australijskie (z Górą Kościuszki, 2228 m) - najwyższym szczytem Australii. Góry są zbudowane z wapieni i skał okruchowych starszego paleozoiku sfałdowanych w orogenezie kaledońskiej. Zalegają na nich (niezgodnie) piaskowce i łupki młodszego paleozoiku (z pokładami węgla), pocięte uskokami i poprzebijane mezozoicznymi intruzjami skał magmowych. Nierównomierne wypiętrzenie poszczególnych bloków doprowadziło powstania odrębnych pasm górskich, m.in. Bariy, Bowen, Góry Śnieżnych, Gourock, Mono- ro, Muniong i innych, o płaskich, zrównanych powierzchniach wierzchowinowych na wysokości 1700-1800 m. z ostańcami denudacyjnymi dochodzącymi do 2200 m wysokości. W najwyższych partiach gór zachowały się cyrki lodowcowe, żłoby i moreny plejstoceńskich zlodowaceń.

Południowo-wschodnie stoki gór są strome i mocno porozcinane głębokimi dolinami rzek; stoki północno-zachodnie tworzą szereg stopni morfologicznych opadających ku równinie Murray. Stoki gór do wysokości 1200-1500 m porastają wiecznie zielone lasy podzwrotnikowe złożone z różnych gatunków eukaliptusów, przechodzące w zbiorowiska krzewów, głównie krzewiastych eukaliptusów1 wyżej zastępowanych przez muraw}' alpejskie.

Wyspa Tasmania znajduje się na tym samym cokole kontynentalnym co Australia, oddzielona od niej jedynie płytką Cieśniną Bassa, która wytworzyła się w następstwie pod-niesienia się poziomu morza po zakończeniu epoki lodowej. Ma skaliste wybrzeża i dobrze rozwiniętą linię brzegową. Wnętrze wyspy jest górzyste - stanow i ona przedłużenie Wielkich Gór Wododziałowych. W części środkowej wznosi się Płaskowyż Centralny (Ossa, 1617 m - najwyższy szczyt Tasmanii) zbudowany ze sfałdowanych skał osadowych wieku paleozoicznego, zrównanych, przykrytych jurajskimi wylewnymi skałami magmowymi, głównie bazaltami. Płaskowyż obcięty jest na północy i wschodzie uskokami i urywa się tam stromymi stokami uskokowymi (na północy Great Western Tiers wznoszący się nad rowem tektonicznym Tamar).

Na północnym wschodzie (za rowem tektonicznym) wznosi się zrębowy masyw Ben Lomond (Lcgges Tor, 1573 m). W wyższych partiach gór Tasmanii powszechnie są widoczne ślady plcjstoccńskiego zlodowacenia, w tym cyrki lodowcowe, doliny przekształcone przez lodowce, moreny i liczne jeziora polodowcowc. Prawie połowę powierzchni wyspy zajmują lasy złożone głównie z eukaliptusów i buków' południowych (Nothofagus). Powyżej 1000-1200 m występują łąki alpejskie.