Jeziora w Azji

Jeziora. W Azji występuje większość typów genetycznych jezior znanych na Ziemi. Grupują się one w kilku regionach: na północnej Syberii, w obrębie wyżyn: Anatolijskiej, Armeńskiej, Tybetańskiej i Mongolskiej oraz na Nizinie Jangcy. Największe jezioro Azji - Morze Kaspijskie jest zbiornikiem reliktowym - stanowi pozostałość morza trzeciorzędowego. Podobną genezę ma Jezioro Aralskie5. Wiele jezior pochodzenia tektonicznego utworzyło się w deformacjach tektonicznych - rowach tektonicznych, nieckach i innego rodzaju obniżeniach.

Jezioro Aralskie
Jezioro Aralskie

 Takie założenia ma jezioro Bajkał, najgłębsze jezioro świata (1620 m), położone w południowej części Wyżyny Środkowosyberyjskiej, w obrębie młodego, neogeńskiego ryftu, a także leżące w środkowej Azji jeziora: Bałchasz oraz Ałakol i Sasykkol (leżące w obrębie tej samej struktury tektonicznej co Bałchasz), wysokogórskie jezioro Ku- ku-nor (3195 ni n.p.m.) w górach Nan-szan, Chubsuguł w zapadlisku tektonicznym w Saja- nach oraz Issyk-kul w górach Tien-szan. Tektoniczną genezę mają liczne jeziora w Azji Południowo-Zachodniej, m.in. Morze Martwe leżące w dolinie ryftowej, w najgłębszej depresji na Ziemi (około 400 m p.p.m.). słone jeziora Wan i Urmia na Wyżynie Armeńskiej, Tuz na Wyżynie Anatolijskiej i Namak na Wyżynie Irańskiej.

Liczne są w Azji jeziora pochodzenia wulkanicznego, utworzone w kraterach tufo- wych stożków wulkanicznych (wiele takich jezior występuje na Kamczatce i Jawie), w kalderach (Toba na Sumatrze, Towada na wyspie Honsiu, Taal na wyspie Luzon), bądź w inny sposób związane z działalnością wulkanów, np. naturalne jeziora zaporowe utworzone w wyniku przegrodzenia doliny potokami lawy,

Niewielkie, choć bardzo liczne, są jeziora polodowcowe np. w Ałtaju, Pamirze, na Wyżynie Tybetańskiej, Wyżynie Środkowosyberyjskiej i w Azji Północno-Wschodniej, związane z ostatnim zlodowaceniem. Większość z nich ma charakter górskich jezior polodowcowych. Są wśród nich typowe górskie jeziora cyrkowe (karowe), jeziora w przegłębieniach żłobów lodowcowych (niekiedy zamknięte wałami moren czołowych), w misach utworzonych przez lód w spękanych i pokruszonych skałach, często spotykane w krajobrazie wyżyn i płaskowyży, wreszcie jeziora utworzone w zagłębieniach w utworach morenowych. Na Nizinie Zachodniosyberyjskiej najliczniejsze są jeziora bagienne (jeziora wód gruntowych), zwykle płytki i otoczone bagnami.

Dobrze zachowane ślady linii brzegowej Morza Kaspijskiego znajdują się około 110-115 m powyżej poziomu współczesnego. Przy takim poziomie wody łączyło się ono obniżeniem Kumsko-Manyckim  z Morzem Azowskim, a doliną Uzboju z Jeziorem Aralskim. leżące między Uwałami Syberyjskimi a równoleżnikowym odcinkiem środkowego Obu. W obszarach, gdzie utrzymuje się wieczna zmarzlina, występują bardzo liczne, lecz niewielkich rozmiarów-jeziora termokrasowe,. Tworzą się w wyniku lokalnego roztapiania zmarzliny. Wodą wypełniają się stopniowo, w miarę roztapiania się podłoża. Zimą zwykle zamarzają do dna. W dolinach wielkich rzek Azji często są spotykane jeziora pochodzenia rzecznego, najczęściej są to starorzecza, jeziora boczne, związane z rzekami przeciążonymi aluwiami, np. w dolinie Jangcy jeziora deltowe, np. w delcie Selengi uchodzącej do jeziora Bajkał, w delcie Mekongu, Irawadi, Gangesu i Brahmaputry. W regionach zbudowanych ze skał węglanowych są spotykane jeziora pochodzenia krasowego.

Wiele jezior Azji zmienia swą powierzchnię w ostatnich kilkudziesięciu latach. Może to być związane ze zmianami klimatu, ruchami tektonicznymi bądź innymi procesami geologicznymi. Wobszarach suchych częściej ma to związek z działalnością człowieka, zwykle ograniczeniem dostawy wód rzecznych, wykorzystywanych do nawadniania, nim dotrą one do jeziora. Przez prawie całą drugą połowę XX wieku obserwowano regresję Morza Kaspijskiego. Jego powierzchnia zmniejszyła się o około 50 tys. km2. W ostatnich kilku latach obserwuje się transgresję Morza Kaspijskiego. Zmniejszyła się także powierzchnia Jeziora Sewan, z 1416 km2 do około 1300 km2. Drastycznie zmniejsza swe rozmiary Jezioro Aralskie. Poziom jego wód obniżył się już o 16 m

Przeczytaj też:

Mapy Konturowe Azji

Mapy Konturowe Azji do pobrania

Gleby w Polsce

Lasy w Polsce

Klimat w Polsce

Wiatry w Polsce