Appalachy

Appalachy zajmują południowo-wschodnią część kontynentu Ameryki Północnej. Ciągną się od wyspy Nowa Fundlandia w kierunku południowo-zachodnim, równolegle do linii wybrzeża. aż po środkowy bieg rzeki Alabama, na długości około 2500 kms. Góry osiągają do 400 km szerokości, a ich najwyższym szczytem jest Mitchell (2037 m). Powstały w erze paleozoicznej, głównie w orogenezie kaledońskiej, w następstwie kolizji kontynentów tworzących Pangeę: Laurencji (odpowiadającej prekambryjskiej platformie północnoamerykańskiej), Baltiki - rdzenia przyszłej Europy (prekambryjskiej platformy wschodnioeuropejskiej), Awalonii (podłużnego mikrokontynentu, który oderwał się od Gondwany w kambrze, a w ordowiku znajdował się już w pobliżu Laurencji) oraz (w młodszym paleozoiku) Afryki (Gondwany).

Kolizja była następstwem zaniku Oceanu Iapctus, który dzielił te kontynenty w najstarszym paleozoiku. W obrębie współczesnego górotworu wyróżnia się cztery strefy różniące się budową geologiczną i rzeźbą. Po części są one terranami (m.in. Awalonia i terrany pokrewne, terran karoliński), z dobrze zachowanymi łuskami skorupy oceanicznej (strefy ofiolitowe). Strefa zachodnia obejmuje hercyńskie zapadlisko przedgórskie wypełnione prawie nie zaburzonymi osadami paleozoiku (skałami okruchowymi i węglanowymi), które wypiętrzone pod koniec tej ery budują dziś płaskowyże ciągnące się wzdłuż zachodnich podnóży Appalachów (Wyżyna Appalaska).

Appalachy

Appalachy

Na wschód od zapadliska znajduje się strefa zewnętrzna Appalachów- zbudowana z silnie sfałdowanych skał osadowych paleozoiku, ponasuwanych ku północnemu zachodowi. Jeszcze dalej na wschód znajduje się centralna strefa Appalachów (Pasmo Błękitne), zbudowana ze skał krystalicznych (proterozoicznych granitów i skał metamorficznych) oraz górnoproterozoicznych skał osadowych i wulkanicznych. Ostatnią, czwartą strefą jest najdalej na wschód wysunięty pas Piedmontu, zrzucony uskokami, zbudowany ze zmetamorfizowanych skał osadowych najmłodszego prekambru i starszego paleozoiku, poprzecinany intruzjami skał magmowych. Od czasu uformowania pod koniec paleozoiku górotwór Appalachów podlegał erozji i zrównywaniu. Odmłodzeniu uległ w trzeciorzędzie, w następstwie ruchów wypiętrzających, które doprowadziły do nierównomiernego wydźwignięcia wzdłuż uskoków poszczególnych jego części. Ze względu na zróżnicowanie budowy geologicznej i rzeźby Appalachy dzieli się na dwie części: Appalachy Północne oraz Appalachy Południowe.

Appalachy Północne ciągną się od Nowej Fundlandii, pod dnem Zatoki Sw. Wawrzyńca do doliny rzeki Hudson. Ich zachodnią granicą jest Nizina Laurentyńska ciągnąca się od jeziora Ontario na zachodzie i przechodząca w estuarium rzeki Św. Wawrzyńca i zatokę o tej nazwie na wschodzie. W jej podłożu, zrzuconym uskokami i przykrytym utworami czwartorzędowymi, występują zarówno utwory należące do struktur tarczy kanadyjskiej, jak i do Appalachów (sfałdowane i płytowo zalegające utwory paleozoiczne). Wyspa Nowa Fundlandia, oddzielona od Półwyspu Labrador cieśniną Belle Isle, a od Półwyspu Nowa Szkocja cieśniną Cabota, jest najdalej na północ wysuniętą częścią tego kaledońskiego górotworu. Powstanie cieśnin oddzielających wyspę od lądu jest niedawne i wiąże się z podniesieniem poziomu morza w związku z zanikiem plejstoceńskiego lądolodu. Budowa geologiczna wyspy jest złożona: krystaliczne skały prekambryjskie na zachodzie, sfałdowane, staropaleozoiczne skały osadowre poprzecinane intruzjami skał magmowych głębinowych i wylewnych w części środkowej i na wschodzie. Wnętrze wyspy ma charakter wyżynny, a kulminacje (Long Rangę Mountains i Long Rangę) sięgają 600-800 m n.p.m. Powierzchnia jest silnie przemodelowana w wyniku działalności lodowców (wygłady lodowcowe, mutony, żłoby i jeziora polodowrcowe), a wybrzeża w większości są fiordowe (miejscami riasowe). Na wyspie panuje klimat umiarkowany chłodny o cechach oceanicznych.

Naturalną roślinność stanowią lasy iglaste typu tajga. Tylko w najwyższych częściach wyspy oraz na jej północnym krańcu tajga ustępuje roślinności tundrowej, jednakże z dużym udziałem drzew'. Na południu domieszkę w drzewostanach iglastych stanowią gatunki liściaste.

Część Appalachów Północnych ciągnąca się na południowy zachód od Zatoki Św. Wawrzyńca, po dolinę rzeki Hudson, ma podobną budowę geologiczną jak Nowa Fund-landia. Na zachodzie i w części środkowej występują prekambryjskie skały krystaliczne z blokami skorupy oceanicznej i sfałdowane utwory staropaleozoiczne stanowiące starsze (lakońskie) elementy górotworu, natomiast w części wschodniej - paleozoiczne utwory osadowe poprzecinane intruzjami skał magmowych granitoidów i skał wulkanicznych stanowiące młodsze (akadyjskie) elementy górotworu. Góry mają budowę blokową i wyżynny charakter rzeźby. Tworzy je zespół młodych (trzeciorzędowych) zrębów wydźwigniętych wzdłuż uskoków i pooddzielanych rowami tektonicznymi.

Appalachy Północne mają klimat umiarkowany ciepły. Przyatlantycka część gór ma klimat morski; obszary położone dalej od wybrzeża (w tym Adirondack) mają klimat umiarkowany, przejściowy między morskim a kontynentalnym. Naturalną roślinność stanowią lasy mieszane z przewagą gatunków iglastych na północy, a liściastych (dębów i topoli) na południu.