Roślinność w Europie

Roślinność Europy należy do państwa roślinnego Holarktydy. Jest jednak uboższa florystycznie w porównaniu z współtworzącą to państwo Azją i Ameryką Północną, zwłaszcza w gatunki drzewiaste. W historii roślinności Europy ogromną rolę odegrała plejstoceńska epoka lodowa oraz właściwy Europie równoleżnikowy układ wysokich łańcuchów górskich alpidów i równoleżnikowa bariera mórz na południu kontynentu. W epoce lodowej migrujące ku południowi gatunki roślin napotykały bariery górskie i/lub morza, i gdy nie trafiły na dogodne ostoje (refugia), wymierały. Ponowna kolonizacja opuszczonych terenów w okresach międzylodowcowych była coraz mniej skuteczna, a kolejne zlodowacenia unicestwiły stopniowo pozostałe gatunki.

Różnorodność gatunkowa rośnie z północy na południc. Na arktycznych wyspach Europy liczba gatunków roślin naczyniowych nie przekracza 150; na Wyspach Brytyjskich, w południowej części Półwyspu Skandynawskiego i na Pojezierzu Fińskim wynosi około 1200-1400: w środkowej Europie 2500-3100, a w Europie Południowej 4000-5500 gatunków. Znamienne, że gatunki endemiczne występują niemal wyłącznie na południe od maksymalnego zasięgu plejstoceńskiego lądolodu.

W Europie czytelny jest, choć w' zachodniej Europie słabiej wykształcony, strefowy układ formacji roślinnych, nawiązujący do przebiegu stref klimatycznych, i charaktery-styczna ich zmienność z zachodu na wschód, wynikająca ze słabnącego w tym kierunku oddziaływaniu Oceanu Atlantyckiego.

W północnej części Europy (północna Islandia, wyspa Jan Mayen i arktyczne archipelagi Europy oraz północny skraj Skandynawii i pas wybrzeża Morza Arktyczncgo aż po Ural) typową formacją roślinną (poza pustyniami lodowymi) jest tundra. Na północy tego obszaru jest to tundra mszysta i porostowa; na południu - tundra krzewinkowa przechodząca w luźne lasy określane mianem lasotundry. Jest to Obszar Arktyczny Holarktydy.

Makia

Makia

W Obszarze Eurosyberyjskim, do którego zaliczana jest większa część Europy, wyróżnia się kilka stref roślinności. Północną część Niziny Wschodnioeuropejskiej (bez Obszaru Arktycznego) i środkową Skandynawię zajmują lasy iglaste nazywane tajgą, z dużym udziałem torfowisk. Gatunkami lasotwórczymi są świerki (rzadziej sosny), a z drzew liściastych: brzozy, osiki, wierzby (na żyznych siedliskach także klony, wiązy, lipy i leszczyny). Na południe od strefy tajgi rozpościera się strefa lasów mieszanych, liściasto-iglastych. Występują one w południowej części Półwyspu Skandynawskiego (lecz bez Skanii), wokół Zatoki Fińskiej i wzdłuż wschodnich wybrzeży Morza Bałtyckiego, skąd ciągną się na wschód przez środek Niziny Wschodnioeuropejskiej, szerokim, lecz stopniowo zwężającym się pasem. aż do Uralu.

Strefa lasów liściastych zrzucających liście na zimę ciągnie się od wybrzeży Oceanu Atlantyckiego po Ural, przez całą Europę i od Skanii na północy po Alpy i Karpaty na południu. Są to lasy bardzo zróżnicowane. Na Wyspach Brytyjskich i Nizinie Francuskiej naturalną roślinność stanowiły lasy jesionowo-dębowe z udziałem torfowisk (wysokich, pokrywowych, przejściowych, niskich) i wrzosowisk; w Skanii i w? zachodniej części Niziny Środkowoeuropejskiej, a wzdłuż Morza Bałtyckiego aż po ujście Wisły-lasy dębowo brzozowe i lasy bukowe; w głębi lądu - lasy dębowo-grabowe przechodzące ku wschodowi w lasy lipowo-dębowo grabowe, z rosnącym ku wschodowi udziałem klonu i wiązu. W zależności od dominującego gatunku lasy te mają charakter buczyn, grądów, dąbrów itp. W całej strefie lasów liściastych wzdłuż rzek występują lasy łęgowe, a na terenach ze stagnującą wodą -olsy. Ku południowi lasy liściaste przechodzą stopniowo w zbiorowiska roślinności twardo- listnej, a ku południowemu wschodowi w bezdrzewne formacje roślinne.

Płaty lasostepów występują także po wewnętrznej stronie łuku Karpat na Wielkiej Nizinie Węgierskiej (puszta), Wyżynie Transylwańskiej i Nizinie Rumuńskiej. W zależności od uwilgotnienia środowiska wyróżnia się kilka odmian stepów. Najbogatszą formą stepu, występującą przy dobrym zaopatrzeniu w wodę, jest step kwietny, złożony z traw i dużej liczby gatunków kwitnących bylin. Przy gorszym zaopatrzeniu w wodę występuje step ostnicowy z przewagą traw, głównie ostnic (Stipa). Przy opadach rzędu 250 mm rocznie, często na glebach zasolonych, występuje suchy step piołunowy. Nad Morzem Kaspijskim jest on zastępowany przez jeszcze uboższe zbiorowiska półpustynne i pustynne.

Obszar Śródziemnomorski w Europie to przede wszystkim strefa roślinności twardo- listnej, związana z klimatem podzwrotnikowym typu śródziemnomorskiego w południowej części kontynentu. Pierwotną roślinność stanowiły tam lasy dębu ostrolistnego i korkowego, a w miejscach cieplejszych dzikiej oliwki - dziś zachowane we fragmentach. Zastąpiła je roślinność wtórna, krzewiasta, bardzo charakterystyczna, powszechnie nazywana „roślinnością śródziemnomorską". Najpowszechniej spotykana jest „makia” -zwarta, zimozielona formacja krzewiasta, z pojedynczymi drzewami.

W górach charakterystyczny jest piętrowy układ roślinności. W środkowej Europie piętro pogórza zajmują wielogatunkowe lasy liściaste. W reglu dolnym rosną lasy bukowe, a w reglu górnym lasy świerkowe. Piętro subalpejskie (piętro kosówki) porasta kosodrzewina, kosa olcha i różanecznik. W piętrze alpejskim (halnym) dominują murawy, wyżej, w piętrze niwalnym (śnieżnym) lub turniowym w górach bez lodowców i wiecznych śniegów) występują jedynie pionierskie zbiorowiska roślinne.

Przeczytaj też:

Gleby w Polsce

Lasy w Polsce

Klimat w Polsce

Wiatry w Polsce

Temperatura powietrza w Polsce

Opady w Polsce