Klimat w Europie

O  klimacie Europy decyduje jej położenie geograficzne w umiarkowanych szerokościach geograficznych, duże rozczłonkowanie lądu przy niewielkich jego rozmiarach, równoleżnikowy, w przybliżeniu, układ nizin i gór oraz sąsiedztwo oceanu na zachodzie i wielkiego kontynentu na wschodzie.

W pasie wybrzeży duże znaczenie ma oddziaływanie prądów morskich, przede wszystkim ciepłego Prądu Północnoatlantyckiego, który omywa zachodnie i północno-zachodnie wybrzeża Wysp Brytyjskich, Wyspy Owcze, a jako Prąd Norweski i Prąd Przylądka Północnego - wybrzeża Półwyspu Skandynawskiego, sięgając wąskimi odnogami do Morza Białego i po Nową Ziemię. Inna struga Prądu Północnoatlantyckiego skręca ku południowi i jako zimny Prąd Kanaryjski oddziałuje na zachodnie wybrzeże Półwyspu Iberyjskiego; jeszcze inna skręca na zachód) i płynie wzdłuż południowych wybrzeży Islandii (zachodnie wybrzeże tej wyspy omywa zimny Prąd Wschodniogrenlandzki).

Klimat w Europie

Klimat w Europie

Ośrodkami barycznymi, które kształtują cyrkulację atmosferyczną nad Europą, są przede wszystkim: Wyż Azorski, umacniający i rozbudowujący się latem daleko na północny wschód oraz Niż Islandzki, pogłębiający się i rozszerzający zasięg swego oddziaływania zimą. Latem pogoda w północnej Europie jest kształtowana pod wpływem Wyżu Arktycznego, natomiast w południowo-wschodniej Europie pod wpływem Niżu Południowoazjatyckiego. Zimą oddziaływania ośrodków barycznych są rozłożone inaczej. We wschodniej części Europy zaznacza się wpływ Wyżu Azjatyckiego, a w południowej Europie niżów powstających nad Morzem Śródziemnym, w strefie frontu polarnego rozdzielającego powie-trze zwrotnikowe i polarne. Taki układ ośrodków barycznych powoduje, że zimą na północ od Pirenejów, Alp i Karpat przeważają wiatry południowo-zachodnie, na południe od tej granicy natomiast północno-zachodnie i zachodnie. W południowo-wschodniej Europie występują w tym okresie wiatry południowe i południowo-wschodnie. Latem na północy Europy przeważają wiatry północno-wschodnie; we Europie Zachodniej i Środkowej (wraz z południową Skandynawią) - południowo-zachodnie i zachodnie, a nad południową i południowo-wschodnią Europą -wiatry północno-zachodnie i północne.

Równoleżnikowy, w przybliżeniu, pas nizin w Europie Zachodniej i Środkowej oraz równoległy do nich pas wyżyn i gór chronią Europę Południową przed wzmożonym napływem z północy mas zimnego powietrza arktycznego, a jednocześnie utrudniają przepływ na północ mas ciepłego powietrza zwrotnikowego. Nie ma natomiast większych przeszkód w przemieszczaniu się mas powietrza z zachodu na wschód, a zwłaszcza, przy przewadze wiatrów zachodnich, pod wpływem dalekosiężnego oddziaływania Oceanu Atlantyckiego.

Wyraźna przewaga w Europie cyrkulacji zachodniej niekiedy ulega zaburzeniu zimą, gdy nad wschodnią Europą rozbudowuje się wyż wymuszający cyrkulację wschodnią i północno-wschodnią niosącą suche kontynentalne powietrze arktycznch lub polarne. Chłodne powietrze obejmuje niekiedy całą Europę na północ od Karpat, Alp i Pirenejów, sięga po Półwysep Bałkański i w sprzyjających warunkach wywołuje gwałtowne, porywiste wiatry: mistral wiejący doliną Rodanu, spadający z Masywu Centralnego i Alp ku wybrzeżu Morza Śródziemnego, bora spadający z Gór Dynarskich na dalmatyńskie wybrzeże Morza Adriatyckiego i podobny do mistralu wiatr boreas, wiejący dolinami Wardaru (lokalnie nazywany tu wardarak), Strumy, Nestos, na wybrzeże Morza Egejskiego.

Północno-wschodnia Europa (za kołem polarnym), północno-wschodni skraj Skandynawii, północna część Islandii, wyspa Jan Mayen, Wyspa Niedźwiedzia oraz zaliczane do Europy archipelagi na Morzu Arktycznym - Nowa Ziemia, Svalbard i Ziemia Franciszka Józefa, leżą w strefie klimatów okołobiegunowych. Średnia temperatura powietrza w miesiącu najcieplejszym nie przekracza tam 10°C i roczną sumą opadów atmosferycznych, głównie w postaci śniegu, nie przekraczającą 500 mm. Na północy Islandii, Skandynawii, Jan Mayen, Wyspie Niedźwiedziej i w zachodniej części Svalbardu panuje klimat podbiegunowy morski, cechujący się dużą wilgotnością powietrza, dużym zachmurzeniem, częstymi mgłami i silnymi wiatrami. W północno-wschodniej, kontynentalnej części Europy, jest to klimat podbiegunowy kontynentalny. Wschodnia część Svalbardu, Ziemia Franciszka Józefa i Nowa Ziemia mają klimat biegunowy o cechach kontynentalnych, szczególnie surowy zimą. Wyjątkiem jest południowa wyspa Nowej Ziemi, z nieco łagodniejszym, klimatem biegunowym morskim.

Przeważająca część Europy, na południe od obszarów o klimacie podbiegunowym i biegunowym aż po Pireneje, Alpy, Góry Dynarskie i Starą Płaninę leży w' strefie klimatów umiarkowanych. Charakterystyczna jest tam przewaga cyrkulacji zachodniej i rosnący ku wschodowi kontynentalizm klimatu. W klimatach morskich, głównie w zachodniej Europie, wr odróżnieniu od klimatów kontynentalnych, dobowe i roczne amplitudy temperatury powietrza są mniejsze, roczne sumy opadów atmosferycznych, związanych głównie z wędrownymi niżami, są wyższe, a opady bardziej równomiernie rozłożone w ciągu roku. Wyższa jest także wilgotność powietrza. W warunkach klimatów kontynentalnych opady atmosferyczne, związane z konwekcją termiczną, koncentrują się głównie w ciepłej połowie roku. Wyróżnia się w tej części kontynentu dwie grupy klimatów umiarkowanych.

W grupie klimatów umiarkowanych chłodnych (na północ od 60°N na zachodzie i 55°N na wschodzie) średnia temperatura powietrza w miesiącu najcieplejszym wynosi od 10° do 15°C w regionach o klimacie morskim do 20°C (i powyżej) w środkowej Europie i na wschodzie kontynentu. Zimą, w miesiącu najchłodniejszym, temperatura powietrza spada do-10°C w klimacie morskim do poniżej -10°C (niekiedy nawet poniżej -20°C) w klimacie kontynentalnym. Klimat morski panuje w południowej Islandii i na atlantyckim wybrzeżu Półwyspu Skandynawskiego; przejściowy na obszarach przylegających od zachodu i na wschodu do Zatoki Botnickiej, a pośredni - na północ od tej zatoki po Półwysep Kolski. Dalej na wschód, w północnej części Niziny Wschodnioeuropejskiej, panuje klimat kontynentalny.

W grupie klimatów umiarkowanych ciepłych, latem, średnia temperatura powietrza wynosi od około 15°C w regionach o klimacie wybitnie morskim do 20°C (a nawet powyżej) w głębi lądu i na wschodzie Europy, gdzie klimat staje się bardziej kontynentalny. Zimą, w najchłodniejszym miesiącu, średnia temperatura powietrza wynosi około 0°C (lub powyżej) w obszarach nadmorskich do -10°C w środkowej Europie i poniżej -10°C na wschodzie Europy. Klimat wybitnie morski panuje na Irlandii, zachodniej części Wielkiej Brytanii i na Półwyspie Bretońskim; morski w pozostałej części zachodniej Europy, w przybliżeniu do południka 10°E. Klimat przejściowy dominuje w środkowej Europie, pośredni na Nizinie Węgierskiej, a dalej na wschód, w południowej części Niziny Wschodnioeuropejskiej, klimat kontynentalny, kontynentalny suchy, a nawet kontynentalny skrajnie suchy na Nizinie Nadkaspijskiej.

Południowa Europa leży w strefie klimatów podzwrotnikowych. Średnia temperatura powietrza w miesiącu najchłodniejszym wynosi od około 10°C (lub więcej) w regionach

o  klimacie morskim do 0°C w obszarach o klimacie kontynentalnym suchym. Na chłodne półrocze (od jesieni do wiosny) przypada większość opadów atmosferycznych - niekiedy 70-75% rocznej ich sumy. Lata są przeważnie suche, słoneczne, ciepłe, a nawet upalne. Średnia temperatura powietrza w miesiącu najcieplejszym wynosi od 18°C w obszarach W górach we wszystkich wymienionych strefach klimatycznych występują górskie odmiany poszczególnych klimatów, zwykle chłodniejsze i wilgotniejsze niż na nizinach, z mniej lub bardziej wyraźnymi piętrami klimatycznymi.

Przeczytaj też:

Gleby w Polsce

Lasy w Polsce

Klimat w Polsce

Wiatry w Polsce

Temperatura powietrza w Polsce

Opady w Polsce