Położenie geograficzne Azji

Nazwa kontynentu wyjaśniana jest w różny sposób. Prawdopodobnie pochodzi od greckiego słowa as i os (asios lei mon), oznaczającego muł rzeczny, jaki pokrywał dna dolin rzek: Hermos, Kajstros i Meander w sta­rożytnej Lidii, bogatej krainie leżącej w zachodniej części dzisiejszej Azji Mniejszej. Po podboju Lidii przez Persów (546 p.n.e.) Azją nazwano całą zachodnią część dzisiejszej Azji Mniejszej, a z czasem coraz większe obszary kontynentu. W czasach podróży Marco Polo nazwę Azja odnoszono do terytoriów rozciągających się coraz dalej na wschód, aż do Oceanu Spokojnego, chociaż północna część ogromnego lądu długo jeszcze miała nie być poznana.

Azja

Azja

Azja jest największym kontynentem Ziemi i najbardziej zróżnicowanym pod względem przyrodniczym, z bardzo wyraźną strefowością geograficzną. Budowa geologiczna tego ogromnego lądu jest wyjątkowo skomplikowana i wciąż słabo poznana (wyjątkiem są obszary występowania surowców mineralnych). W Azji znajdują się najwyższe góry na Zie­mi (Himalaje, Karakorum), najgłębsza depresja (rów Morza Martwego) i najgłębsza kryptodepresja (dno jeziora Bajkał). Ze względu na ogromną rozciągłość południkową wyróż­nia się w Azji wszystkie strefy klimatyczne i większość typów klimatu kuli ziemskiej (od kli­matów polarnych po równikowe, wraz z ich odmianami morskimi, kontynentalnymi i monsunowymi i górskimi), a także większość występujących na Ziemi formacji roślinnych.


Występują tam również systemy rzeczne zaliczane do największych na Ziemi, ogromne obszary bezodpływowe i prawie wszystkie znane typy pustyń. Ogromną powierzchnię, w porównaniu z innymi lądami półkuli północnej, zajmuje wieczna zmarzlina. Wielkie rozmiary Azji i ogromne jej zróżnicowanie jest przyczyną trudności w precyzyjnym określeniu granic regionów wewnątrz kontynentu, a także umownego charakteru jego granic zewnętrznych. Azja jest również kontynentem niezwykle zróżnicowanym kulturowo.

Azja znajduje się niemal w całości na półkuli północnej i wschodniej. Na półkuli południowej leży jedynie część Archipelagu Malajskiego, a na półkuli zachodniej - Półwysep Czukocki, niektóre drobne wyspy przybrzeżne oraz wschodnia część Wyspy Wrangla. Naj­dalej na północ wysuniętym punktem lądu stałego Azji jest przylądek Czeluskin na półwy­spie Tajmyr (77°43’ N), a na południe - przylądek Piai (Bulus) na Półwyspie Malajskim (1 ° 16’ N).

Najdalej na zachód wysuniętym punktem Azji jest przylądek Baba w Azji Mniej­szej nad Morzem Egejskim (26°03ł E), a na wschód - przylądek Dieżniewa (169°40‘ W) na Półwyspie Czukockim. Skrajne punkty Azji. przy uwzględnieniu przybrzeżnych wysp. to na północy Wyspa Szmidta w archipelagu Ziemi Północnej (81°28* N), na południu wyspa Roti w Archipelagu Malajskim (11°00’ S), na zachodzie takim punktem jest brzeg wyspy Lesbos (25°5(.)' E), a na wschodzie - Wyspa Ratmanowa w Cieśninie Beringa (169°0T W).
Rozciągłość południkowa Azji, od Morza Arktycznego po południowy kraniec Półwy­spu Malajskiego nad cieśniną Malakka, wynosi około 8500 km (między skrajnymi punkta­mi położonymi na wyspach jest to ponad 10 000 km); rozciągłość równoleżnikowa wynosi także około 8500 km. Powierzchnia Azji wynosi około 44,5 min km (z Morzem Kaspij­skim), co stanowi 80% powierzchni Eurazji i 30% powierzchni wszystkich lądów Ziemi.

Granica lądowa między Azją a Europą jest umowna. Na północy, najczęściej jest ona prowadzona od Zatoki Bajdarackiej Morza Karskiego do gór Ural. Dalej na południe wzdłuż wschodniego podnóża Uralu, następnie doliną rzeki Emba do jej ujścia do Morza Kaspijskiego, północnym brzegiem Morza Kaspijskiego do ujścia rzeki Kuma, a dalej do­liną Kumy. doliną rzeki Manycz (Obniżenie Kumsko-Manyckie) do Donu i jego ujścia do Morza Azowskicgo. 'lak poprowadzona granica dzieli Nizinę Nadkaspijską między dwa kontynenty.
Innym wariantem południowego odcinka granicy między Azją a Europą jest poprowa­dzenie jej u północnych podnóży Kaukazu (częściowo wzdłuż dolnego biegu rzeki Kubań i środkowego biegu rzeki Terek). Taki przebieg granicy pozostawia całą Nizinę Nadka­spijską w Europie, a Kaukaz w Azji.

Granica lądowa między Azją a Afryką jest bardzo krótka. Przebiega przez 120-kilometrowej szerokości Przesmyk Sueski. Niedawne odłączenie się od Afryki Półwyspu Arabskie­go (wzdłuż ryftu Zatoki Adeńskiej, Morza Czerwonego oraz Zatoki Sueskiej) sprawia, że odległości między oboma kontynentami są bardzo małe. Na Morzu Czerwonym i w Zatoce Adeńskiej wynoszą przeciętnie około 250 km; w Zatoce Sueskiej około 30 km, a w cieśninie Bab al-Mandeb łączącej Zatokę Adeńską z Morzem Czerwonym, zaledwie 26,5 km.