Pustynia Kalhari

Pustynia Kalhari obejmuje przede wszystkim wielką kotlinę Kalahari otoczoną zróżnicowanymi morfologicznie wyżynami i górami: Nama i Damara na zachodzie. Bije, Lunda oraz Szaba (z płaskowyżem Barotse) na północy, Matabele i Weld na wschodzie oraz Karm Wysokie (Karru Górne) od południa. Wyżyny te na wschodzie i zachodzie opadają stromo (Wielkie Urwisko) ku nadmorskim nizinom nad Oceanem Indyjskim i Oceanem Atlantyckim. Kalahari jest rozległą syneklizą w obrębie południowej części platformy afrykańskiej, przedzieloną wyniesieniami starszego podłoża na dwie części. Północna część to syneklizą Okawango, a południowa - syneklizą Kalahari. Niecki są wypełnione przez morskie i lądowe skały okruchowe wieku trzeciorzędowego, głównie piaskowce tzw. formacji Kalahari. Zalegają one na osadach kredowych, podścielonych utworami formacji Karru, obejmującej późny paleozoik (w tym fyllity karbońsko-permskie,  i wczesny mezozoik. Utwory te w kotlinie Kalahari występują głównie w zapadliskach tektonicznych i tylko miejscami odsłaniają się na skrzydłach synekliz, wraz ze skałami prekambryjskicgo podłoża. Powierzchniową warstwę osadów stanowią plejstoceńskie i współczesne piaski i żwiry pochodzenia rzecznego, osady jeziorne i eoliczne.

Pustynia Kalhari

pustynia Kalhari

Rozciągłość kotliny Kalahari z północy na południe wynosi około 1500 km; z zachodu na wschód około 1000 km. Płaskie dno kotliny znajduje się na wysokości 900-1000 m n.p.m. i łagodnie podnosi się ku otaczającym kotlinę wyżynom. Gdzieniegdzie, na wychodniach bardziej odpornych na niszczenie skał, występują ostańcowe wzgórza, przeważają jednak wydmy rozmaitych kształtów, w tym długie na dziesiątki kilometrów (niekiedy ponad 100 km) wały piaszczyste , dochodzące do 100 m wysokości, utrwalone przez roślinność (a więc powstałe w warunkach klimatu bardziej suchego niż obecnie). Tylko lokalnie, na południowym zachodzie, wydmy są ruchome.


W kotlinie Kalahari panuje klimat zwrotnikowy, suchy. Roczna suma opadów atmos­ferycznych wynosi od około 250 mm na południu do 500 mm na północy kotliny, z opadami od grudnia do kwietnia. Maksymalne temperatury powietrza wahają się od około 20°C w czerwcu, lipcu do 30-35°C w styczniu. Ekstremalne temperatury w pełni lata na półkuli południowej przekraczają 40°C. Minimalne temperatury powietrza od czerwca do sierp­niu obniżają się na południu Kalahari do 1°C, a na północy do 3°C. Najniższa tempera­tura powietrza zanotowana na obszarze Kalahari to 11°C poniżej zera.

Sieć wód powierzchniowych jest skąpa. Północną część kotliny odwadnia Zambezi i jej dopływy, m.in. Lungue-Bunga i Kuando; środkowa i południowa część Kalahari jest bez­odpływowa. Dominują suche doliny prowadzące wodę epizodycznie, ze śladami stałego odpływu (w okresie wilgotniejszym) do rzeki Oranje (Molopo, Nossob) oraz solniska, np. Etosha Pan, Grootvloer. Bardziej zasobna w wodę jest północna część Kalahari, zaopatrywana przez rzeki spływające z wyżyny Lunda. Przede wszystkim Kubango, która doprowadza wodę do środka kotliny (wewnętrzna delta Kubango), gdzie utworzyły się rozległe bagna Okawango zasilające przy wysokich stanach wody leżące dalej na wschód bagna Makgadikgadi.

Kalahari nie jest pustynią. Naturalną roślinnością północnej części Kalahari jest niska sawanna z dużym udziałem kolczastych krzewów i akacjowych zarośli. W niezatapianych wodą obniżeniach rosną lasy mopane, a na suchych grzbietach lasy miombo, jedne i drugie zrzucające liście w porze suchej. Na obszarach stale wilgotnych, a okresowo całkowicie za­lewanych (bagna Okawango i Makgadikgadi), występuje sawanna zalewowa, z dużym udziałem roślin wodnych i błotnych. Południowa i zachodnia część Kalahari ma cechy półpustyni. Rosną tam niskie sawanny z dużym udziałem ciernistych krzewów, z sukulentami (w tym drzewiastymi aloesami i wilczomleczami), pojedynczymi akacjami i baobabami. Na dużych obszarach roślinność ma nikły stopień zwarcia. W słonych obniżeniach pan i vloer rosną słonorośla.