Wyżyna Abisyńska

Wyżyna Abisyńską (w węższym znaczeniu) ma średnią wysokość około 2000 m. Najwyższe szczyty przekraczają 4000 m i grupują się blisko zachodniej krawędzi Rowu Abisyń-skiego i Kotliny Danakilskiej - Ras Daszan w górach Semien, 4620 m (najwyższy szczyt Wyżyny Abisyńskiej), Guna w górach Gyant, 4231 m, Talo w górach Czokc, 4100 m. Ku zachodowi powierzchnia wyżyny obniża się, tworząc często stopnie morfologiczne na krawędziach pokryw' lawowych. Powierzchnię wyżyny rozcinają głębokie do 1000 m kaniony, dzieląc ją na płaskowyże, wielkie, izolowane masywy wulkaniczne oraz liczne, zróżnicowane morfologicznie ostańce denudacyjne, z najbardziej charakterystycznymi ambami, o stromych, wypukłych stokach i spłaszczonych wierzchołkach.

Wyżyna Abisyńska
Wyżyna Abisyńska

Wschodnia część Wyżyny Abisyńskiej - Wyżyna Sonialijska zajmuje większą część tzw. Rogu Afryki, utworzonego przez Półwysep Somalijski. Jest ona średnio nieco niższa niż Wyżyna Abisyńską, ale najwyższe szczyty (wygasłe wulkany) położone w pobliżu krawędzi Rowu Abisyńskiego przekraczają 4000 m wysokości - Kakka, 4190 m, Batu w masy-wie Mendebo, 4307 m - najwyższy szczyt Wyżyny Somalijskiej. Wyżyna obrywa się stromym stokiem także ku Kotlinie Danakilskiej i wybrzeżu Zatoki Adeńskiej. Natomiast ku południowemu wschodowi opada łagodnie, przechodząc w wąski pas nadmorskiej, w większości aluwialnej, niziny Benadir (Niziny Somalijskiej).


Między Wyżyną Abisyńską i Somalijską a wybrzeżem Morza Czerwonego i Zatoki Adeńskiej znajduje się głęboka, bezodpływowa tektoniczna Kotlina Danakilska znana także jako zapadlisko Afar. Należy ona do systemu Wielkich Rowów Afrykańskich. W jej środko­wej części, w depresji znajduje się jezioro Assal (poziom lustra wody -150 m p.p.m.). Jest to najniżej położony punkt Afryki. W części północnej kotliny znajduje się nieco płytsza D presja Danakilska z jeziorem Asale (116 m p.p.m.). Fragmenty dna kotliny miejscami wznoszą się wysoko. Południowa część kotliny jest płaskowyżem o wysokości 500 do 1000 m, z licznymi stożkami wulkanów sięgających 2000 m wysokości, a Góry Danakilskie ciągnące się wzdłuż wybrzeża Morza Czerwonego osiągają nawet 2280 m (Subukle).

Wyżyna Abisyńska
Wyżyna Abisyńska

Na Wyżynie Abisyńskiej (w szerokim znaczeniu) panuje górska i wyżynna odmiana klimatu równikowego monsunowego. Zachodnie stoki wyżyny, opadające ku Kotlinie Górnego Nilu (stoki dowietrzne) oraz najwyższe masywy górskie mają klimat wilgotny, z opadami 1000-1500 mm rocznie, niekiedy nawet 2000 mm. Pozostała część wyżyny ma klimat równikowy suchy, z opadami rzędu 400-500 mm rocznie. W Kotlinie Danakilskiej panuje klimat zwrotnikowy kontynentalny, skrajnie suchy. Dominujący wpływ na prze­bieg temperatury powietrza na Wyżynie Abisyńskiej wywiera wysokość nad poziom mo­rza. Pozwala ona na wyróżnienie w tym regionie pięter termicznych i odpowiadających im pięter roślinnych (pięter klimatyczno-roślinnych). Najniższe piętro nazywane jest bereha, a jego zasięg ograniczony jest do Kotliny Danakilskiej. To jeden z najcieplejszych obszarów Ziemi. Maksymalne temperatury powietrza wahają się w granicach 36-47°C, minimalne od 26 do 32°C.

Opady występują jedynie sporadycznie, pozwalając na utrzy­mywanie się pustyń i półpustyń. Wyżej, do wysokości 1500-1700 m n.p.m., znajduje się piętro kolia, ze średnią roczną temperaturą powietrza 25°C i powyżej w dolnych partiach tego piętra, i 20-25°C w partiach górnych. Niżej położone obszary, zwłaszcza na wscho­dzie, w obrębie Rowu Abisyńskiego i w południowej części Kotliny Danakilskiej pora­stają cierniste sawanny i sawanny niskie. Na południu i zachodzie wyżyny występują w tym piętrze wilgotne sawanny z lasami galeriowymi i płaty lasów równikowych, prze­chodzących przy górnej granicy piętra w lasy górskie z zaroślami bambusów i lasy kawo­we. Kolejne piętro, sięga wysokości 2500 m n.p.m. Średnia temperatura po­wietrza szybko obniża się wraz ze wzrostem wysokości od około 20°C do 10-15°C w po­bliżu górnej jego granicy, gdzie zdarzają się już przymrozki. Rosną tam zawsze zielone lasy liściaste (m.in. kawowe) i iglaste z jałowcami i podokarpem (Podocarpus).

W pię­trach dega (do 3500 m n.p.m.) i czokie (powyżej) spadki temperatury poniżej 0°C i opady śniegu zdarzają się we wszystkich miesiącach roku. W dolnych partiach piętra dega przebiega górna granica lasu zastępowanego wyżej przez zarośla krzewów, wrzośców. W pię­trze czokie utrzymują się jedynie trawy, mchy i porosty.Wyżyny Abisyńska i Somalijska są obszarami źródłowymi wielu rzek. W zachodniej części Wyżyny Abisyńskiej mają swoje źródła dopływy Nilu: Sabat (Baro), Nil Błękitny (Abbaj, wypływający z jeziora) oraz Atbara (z dopływem Tekkezje). Na wschodnim stoku wyżyny największą rzeką jest Auasz. Płynie ona w środkowym biegu Rowem Abisyńskim do Kotliny Danakilskiej i uchodzi do bezodpływowego jeziora Abie. Przez południową część wyżyny płynie rzeka Omo, uchodząca do słonego jeziora Turkana. Na Wyżynie So- malijskiej rzek jest mniej, a większość z nich ma charakter okresowy. Dwie największe wypływają z masywu Mendebo.

Dżuba uchodzi do Oceanu Indyjskiego niemal dokładnie na równiku, a dłuższa Uebi Szebeli ginie w słonych bagnach niziny Benadir. Występowa­nie jezior związane jest z rowami tektonicznymi. W Rowie Abisyńskim znajdują się jeziora: Abbaja (Jezioro Małgorzaty), Abjata, Czarno, Czeu Bahyr (jezioro Stefanii), Langana, Szala,Turkana i wiele innych, mniejszych. Jeziora występują także w Kotlinie Danakilskiej: Assal i Asale. Na zachód od kotliny znajduje się największe tektoniczne jezioro na Wyżynie Abisyńskiej - jezioro Tana, z którego wypływa Nil Błękitny. W masywach wulkanicznych wyżyny spotyka się niewielkie jeziora kraterowe.

Przeczytaj też: