Góry Atlas

Góry Atlas znajdują się w północno-zachodniej części kontynentu, w strefie podzwrot­nikowej (śródziemnomorskiej). Ciągną się na długości około 2000 tys. km wzdłuż północ­no-zachodniego skraju platformy afrykańskiej (od prekambryjskiej platformy krystalicznej dzieli je tzw. uskok południowego Atlasu). Góry powstały w orogenezie alpejskiej w na­stępstwie kolizji afrykańskiej płyty litosfery z płytą eurazjatycką. W strukturze gór obecne są także elementy starsze, związane z orogenezami paleozoicznymi.
Południowa część Atlasu - Antyatlas (Imkut, 2531 m), jest fragmentem młodej plat­formy paleozoicznej wydźwigniętym podczas orogenezy alpejskiej w postaci zrębu. Po­wierzchnia szczytowa tego pasma jest zrównana, stoki zaś mocno porozcinane szerokimi suchymi dolinami, zwłaszcza w części wschodniej, otrzymującej skąpe opady.

Góry Atlas

Góry Atlas

Środkowa część Atlasu (strefa wewnętrzna gór) obejmuje najwyższe jego pasma: Atlas Wysoki (Dżabal Tubkal, 4165 m), Atlas Średni (Dżabal Bu Nasr, 3340 m) i Atlas
Saharyjski (Dżabaj Ajsa, 2336 m) oraz śródgórskie płaskowyże. Są one zbudowane ze sfałdowanych mezozoicznyeh i trzeciorzędowych skał okruchowych i węglanowych po­przecinanych intruzjami skał magmowych, głębinowych (granitoidy) i wylewnych (andezy- ty). Niektóre masywy tej części gór są zapewne terranami włączonymi w młode, alpejskie struktury fałdowe. Najwyższe pasma Atlasu (powyżej 3000 m) mają rzeźbę alpejską, z do­skonale zachowanymi plejstoceńskimi formami glacjalnymi (cyrki lodowcowe, doliny U-kształtne, moreny).
Pomiędzy Atlasem Saharyjskim a Atlasem Tellskim, na wysokości 750-1000 m n.p.m., znajduje się śródgórski pustynny płaskowyż - Wyżyna Szottów z szottami, czyli misami płytkich słonych jezior i słonych bagien, latem wysychających (Szott asz-Szarki. Asz-Szatt asz-Hudna). Drugą śródgórską wyżyną jest Meseta Marokańska rozciągająca się u północnych podnóży Atlasu Średniego i opadająca progiem ku nadmorskiej, wilgotnej Nizinie Marokańskiej, sięgającej podstawy stoków' górskiego pasma Ar-Rifu.


Północna część Atlasu (strefa zewnętrzna gór) obejmuje ciągnące się wzdłuż wybrzeża Morza Śródziemnego pasma: Rif (Dżabal Tidighin, 2456 m) i Atlas Tellski (Lalla Chadżidża, 2308 m), o typowo alpejskiej, płaszczowi nowej budowie (płaszczowiny nasunięte dale­ko na południe). Mają one rzeźbę zróżnicowaną, mocno rozczłonkowaną licznymi przeło­mowymi dolinami rzek rozcinających w poprzek cały łańcuch górski. Struktur Rifu przez Cieśninę Gibraltarską łączą się z Górami Betyckimi na Półwyspie Iberyjskim, włączając się w ten sposób w eurazjatycki system alpidów.
Klimat gór jest zróżnicowany-podzwrotnikowy wilgotny w zachodniej ich części oraz na stokach północnych oraz pośredni (między morskim a kontynentalnym) w ich części wschodniej. Południowe pasma Atlasu (Antyatlas, Atlas Saharyjski) mają klimat suchy kontynentalny. Opady występują głównie zimą. Najwyższe roczne ich sumy (ponad 1000 mm) są notowane na zachodnich i północnych stokach Atlasu Wysokiego i Rifu oraz na północ­nych stokach Atlasu Telleskiego. We wschodniej części gór roczne sumy opadów wahają się w granicach 400-600 mm, a na południu sięgają zaledwie 100-200 mm.