Jeziora w Polsce

 Polska w porównaniu z sąsiednimi krajami ma stosunkowo niewiele jezior. Ich rozmieszczenie na terenie naszego kraju jest bardzo nierównomierne. Skoncentrowane są one głównie na północy czyli na obszarze ostatniego zlodowacenia. Jest to obszar Pojezierza Pomorskiego, Pojezierza Mazurskiego. Dużo jezior występuje także na Pojezierzu Wielkopolsko- Kujawskim.  Najwięcej jezior znajduje się na Pojezierzu Pomorskim (47, 7 % ogólnej liczby jezior) i Mazurskim (29,1 % wszystkich jezior). Największą jeziorność (stosunek całkowitej powierzchni jezior do powierzchni odniesienia np. zlewni czy regionu) wykazuje Pojezierze Mazurskie (4,1 %).

Na południe od zlodowacenia bałtyckiego jeziora występują rzadziej. Najwięcej jezior w tej części naszego kraju znajduje się na Pojezierzu Łęczyńsko- Włodawskim.  Jeziora Polski należą do niewielkich zbiorników. Powierzchnia 57,2 % z nich nie przekracza 10 ha a 85,9 % odznacza się powierzchnią od 1 do 50 ha. Jezior o powierzchni powyżej 10 km2 jest w Polsce 29. Jeziora naszego kraju pomimo niewielkich powierzchni należą do zbiorników o  dużych głębokościach.

Jezioro Hańcza, odznaczające się głębokością 108,5 m jest najgłębszym jeziorem nie tylko w Polsce, ale i na całym Niżu Środkowoeuropejskim. Część jezior naszego kraju stanowi tzw. kryptodepresję, czyli są zbiornikami, których dno znajduje się poniżej poziomu morza. Są to np. jeziora Miedwie, Żarnowieckie, czy Łebsko. Jeziora Pojezierza Mazurskiego magazynują 50,2 % wody znajdującej się w jeziorach, natomiast jeziora Pojezierza Pomorskiego 36,7 %.

Jezioro ŚniardwyZdecydowanie największe i najliczniejsze jeziora w Polsce to jeziora polodowcowe, które powstały po ustąpieniu lądolodu, wykorzystujące związane z nim obniżenia terenu. Misy tych jezior powstały na skutek działalności erozyjnej lądolodu, wód lodowcowych lub ich działalności akumulacyjnej. Jeziora, które znajdują się w rynnach wyżłobionych przez lądolód i wody lodowcowe to jeziora rynnowe. Przykładami takich jezior są Drawsko, Jeziorak, Raduńskie, czy Gopło. Osie mis tych jezior są najczęściej prostopadłe do dawnego czoła lądolodu. Jeziora rynnowe są dosyć wąskie i bardzo długie. Mogą osiągać także znaczne głębokości. Na skutek akumulacji lodowcowej powstały misy jezior morenowych.

Jeziora moren czołowych
utworzone zostały w wyniku zahamowania odpływu wód roztopowych z lodowca przez moreny czołowe. Charakterystyczna  dla tego typu jezior jest bardzo dobrze rozwinięta linia brzegowa. Jeziora są najczęściej skierowane równolegle do wałów moren czołowych.  Jeziora moreny dennej wypełniają różnej wielkości obniżenia po wytopionych bryłach martwego lodu. Charakteryzują się one dużą powierzchnią, urozmaiconą linią brzegową z licznymi zatokami, wyspami, czy półwyspami. Do tego typu jezior zalicza się Śniardwy, czy Wielmie.

Jeziora sandrowe
(np. Nidzkie) zajmują najczęściej rynny polodowcowe wypełnione bryłami martwego lodu, które zostały następnie przysypane materiałem sandrowym. W wyniku działalności lodowców górskich powstały jeziora górskie. Charakteryzują się one najczęściej stromymi brzegami, owalnym kształtem, oraz dużymi głębokościami. Jeziorami górskimi są najczęściej jeziora karowe, które powstały w miejscach dawnych pól firnowych. Są to np. Morskie Oko, Czarny Staw, Czarny Staw Gąsienicowy w Tatrach, bądź Wielki Staw w Karkonoszach. W Stefie wybrzeża morskiego powstały jeziora przybrzeżne, o rozległych bardzo płytkich misach i płaskim bagnistym brzegu.

Powstały one na skutek podnoszenia się poziomu morza, a także podsiąkania wód gruntowych, które wypełniały obniżenia pomiędzy wybrzeżem wydmowym, a terenami wzniesionymi wyżej. Do jezior tego typu należą Łebsko, Gardno, czy Jamno. Na obszarach ujść dużych rzek w wyniku nierównomiernej akumulacji osadów transportowanych przez rzeki powstały jeziora deltowe, jak Dąbie przy ujściu Odry, czy Drużno w delcie Wiły. W dolinach rzecznych występują często jeziora zakolowe, czyli starorzecza powstałe na skutek odcięcia meandrów od rzeki głównej. Na terenach krasowych Polesia Lubelskiego występują ponadto jeziora krasowe, gdzie na skałach węglanowych zalega warstwa skał przepuszczalnych.

 

Typy genetyczne jezior w Polsce

typ jeziora

przykłady

cechy charakterystyczne

polodowcowe

rynnowe

Hańcza (108,5 m głębokości), Gopło
Charzykowskie, Raduńskie,
Drawsko, Wigry
Nidzkie, Wdzydze
  • występujące w miejscu, gdzie wody roztopowe płynące pod lądolodem wyżłobiły rynny
  • wydłużony kształt
  • strome brzegi
  • urozmaicone dno
  • bardzo duże głębokości
  • kryptodepresje: Miedwie - 28 m, J. Żarnowieckie - 15 m

morenowe

Mamry, Śniardwy, Niegocin
  • dość rozległe
  • płaskie brzegi
  • urozmaicona linia brzegowa z półwyspami i wyspami
  • niewielkie głębokości
  • utworzone w zagłębieniach moreny dennej lub w wyniku zatamowania odpływu przez morenę czołową lub boczną

 

cyrkowe
(karowe)

Czarny Staw nad Morskim Okiem
Czarny Staw Gąsienicowy Wielki Staw w Dolinie Pięciu Stawów
  • wynik działania lodowców górskich (powstają w miejscu dawnych pól firnowych)
  • bardzo głębokie
  • o małej powierzchni
  • urozmaicona linia brzegowa

 

przybrzeżne

Łebsko,Gardno, Jamno,Wicko
  • powstałe na skutek oddzielenia dawnej zatoki morskiej przez mierzeję
  • zazwyczaj płytkie
  • bagniste brzegi
  • szybko zarastające
  • ulegające zatorfieniu (przy braku dopływów wód morskich lub rzecznych)

 

krasowe

jeziora w  Niecce  Nidziańskiej,
na  Pojezierzu Łęczyńsko -Włodawskim
  • wynik zapadnięcia się stropu nad próżniami krasowymi
  • zasilane wodami podziemnymi
  • duża przezroczystość wody

 

zokolowe starorzecza

w międzyrzeczu Warty i No­teci w dolinie Wisły (wiśliska) w dolinie Warty (warciska) w
  • wynik odcięcia meandrów od rzeki

owalny,

  • wydłużony kształt
  • intensywnie zarastające

deltowe

Drużno Dąbie
  • znajdujące się w zagłębieniach delt rzecznych

 

antropogeniczne

stawy, sadzawki sztuczne zbiorniki (np. J. Solińskie, Rożnowskie, Czorsztyńskie, Goczałkowic-kie, zbiornik Dobczycki)
  • sztuczne jeziora pełnią przede  wszystkim funkcję przeciwpowodziową, retencyjną,
  • niektóre stanowią ujęcia wody pitnej, a przy okazji służą do produkcji energii, rekreacji, żeglugi


Przeczytaj też:

Gleby w Polsce

Lasy w Polsce

Klimat w Polsce

Wiatry w Polsce

Temperatura powietrza w Polsce

Opady w Polsce

Komentarze