Rzeki w Polsce

Sieć wodna w Polsce ukształtowała się na skutek rozwoju rzeźby terenu w trzeciorzędzie, oraz w czwartorzędzie. Najważniejszymi elementami tej sieci są: rzeki, jeziora, stawy, wody podziemne, sztuczne zbiorniki wodne, oraz kanały. Polska znajduje się prawie w całości w zlewisku Morza Bałtyckiego (99,7 %). Pozostałe 0,3 % terytorium kraju zajmują rzeki wchodzące w systemy zlewisk Morza Czarnego (Strwiąż, Orawa, 0,2 %), oraz  Morza Północnego (Izera, Orlica- 0,1 %).

 Rzeki Polski

87,9 % powierzchni kraju naszego kraju leży w dorzeczu Wisły i Odry. Większość rzek Polski płynie w kierunku północno- zachodnim zgodnie z nachyleniem powierzchni Polski. Dorzecze Wisły obejmuje 1999 tys km2. Jej bieg można podzielić na trzy odcinki: górny- do ujścia Sanu, środkowy- do ujścia Narwi i dony obejmujący rzekę poniżej ujścia Narwi aż od ujścia w Bałtyku. Długość Wisły wynosi 1047 km, natomiast średni przepływ 1080 m3/s.


Dorzecze Odry obejmuje ok.118 tys. km2. Długość tej rzeki wynosi 854 km, natomiast średni przepływ 575 m3/s. Rzeki przybierają przeważnie kierunek południkowy, lub rzadziej równoleżnikowy. W tym przypadku wykorzystują one pradoliny jako swoje doliny. Nachylenie rzeźby terenu w kierunku zachodnim spowodowało, że Wisła i Odra posiadają asymetrycznie rozwinięte dorzecza. Jest to charakterystyczna cecha sieci hydrograficznej Polski.

Obszar Polski leży w zlewiskach:

  • Morza Bałtyckiego - zajmuje ono 99,7% powierzchni Polski. Na zlewisko Bałtyku składają się:
    • dorzecze Wisły (54 % powierzchni Polski)
    • dorzecze Odry (33,9 %)
    • rzeki Pobrzeża (11%)
    • dorzecze Niemna (0,8 %).
  • Morza Czarnego (0,2 % powierzchni Polski) - należą tu dorzecza Strwiążu i Orawy (Strwiąż wpada do Dniestru, Orawa do Wagu (dopływ Dunaju)
  • Morza Północnego (0,1% powierzchni Polski) - dorzecza Izery oraz Orlicy w Sudetach (dopływy Łaby). Przez Polskę przebiega kontynentalny dział wodny między zlewiskami Morza Bałtyckiego, Czarnego i Północnego.

Lewobrzeżne części dorzeczy odznaczają się ponad dwukrotnie mniejszą  powierzchnią od prawobrzeżnych. Dla Odry stosunek ten wynosi 30:70, dla Wisły natomiast 27:73.Wisła i Odra, wraz z ich największymi dopływami biorą swój początek w Karpatach i Sudetach. Źródła Wisły znajdują się na zboczach Baraniej Góry (1106 m. n.p.m.) w Beskidzie Śląskim, Odra natomiast wypływa ze źródeł na zboczu Gór Oderskich w Czechach.

 

Charakterystyczną cechą sieci rzecznej w Polsce jest wyraźna asymetria dorzeczy Wisły i Odry. Dłuższe i lepiej rozwinięte są ich prawe dopływy. Przyczyną takiego stanu jest nachylenie obszaru Polski na północny-zachód oraz przebieg pradolin.
Wisła:

  • wypływa z Baraniej Góry
  • wysokość źródła 1106 m n.p.m.
  • 87,5% dorzecza w Polsce
  • średni przepływ 1080 m7s
  • stosunek dopływów prawych do lewych 70:30

Odra:

  • wypływa z Gór Oderskich w Czechach
  • wysokość źródła 634 m n.p.m.
  • średni przepływ 575 m7s
  • stosunek dopływów prawych do lewych 73:27
  • największe dopływy w Polsce: Nysa Kłodzka, Bystrzyca, Barycz, Bóbr, Nysa Łużycka (rzeka graniczna), Warta

Rzeki zasilane są bezpośrednio poprzez opady atmosferyczne, oraz pośrednio przez roztopy śnieżne. Wysokie stany wód w polskich rzekach występuj głównie wiosną. Drugi wysoki stan wód odnotowuje się latem, najczęściej na rzekach górskich, jako skutek intensywnych opadów lipcowych. Cechą charakterystyczną rzek naszego kraju jest więc występowanie dwóch wysokich stanów wód. Z tego powodu reżim rzek Polski (sposób ich zasilania) określa się, jako złożony deszczowo- śnieżny.  Podczas zimy reki naszego kraju ulegają zlodzeniu. Średni czas trwania tego zjawiska wynosi od 70 dni w dorzeczu Bugu i Narwi do około 10- 20 dni w dorzeczu środkowej Odry, oraz w dorzeczach rzek nadmorskich.

Polskie rzeki mają ustrój deszczowo-śnieżny. Oznacza to, że występują dwa okresy wysokich stanów wód (tak zwane wyżówki):

  • wiosną - topnienie śniegów
  • latem - największe opady.

Najniższe stany wód (niżówki) występują:

  • w zimie (część wody uwięziona jest w postaci śniegu i lodu)
  • podczas upalnego lata (sierpień), gdy parowanie jest bardzo wysokie

Pewne rzeki połączono ze sobą kanałami. Najstarszym kanałem jest Kanał Augustowski, który został wybudowany już w 1840 roku. Jest on wykorzystywany głównie do celów turystycznych. Inne znaczenie ma Kanał Gliwicki, oraz Bydgoski. Służą one głównie do transportu towarów Odrą z Górnego Śląska do portów nadmorskich. Kanał Wieprz- Krzna znajduje zastosowanie w rolnictwie. Reguluje nawadnianie pól uprawnych. Sieć rzeczna Polski sprzyja tworzeniu tranzytowego szlaku wodnego łączącego systemy rzeczne Europy Zachodniej i Wschodniej.

Pewna część terytorium Polski narażona jest na występowanie powodzi. Ich przyczyną może być:

  • duża ilość wód roztopowych (wezbrania roztopowe) - najwcześniej występują w zachodniej i środkowej części Polski (luty - marzec), najpóźniej na wschodzie (marzec - kwiecień) i w górach (w Tatrach nawet w maju)
  • długotrwałe i/lub obfite opady atmosferyczne (wezbrania opadowe) - występują latem na południu kraju (Karpaty, Sudety, Wyżyna Małopolska)
  • powodzie zatorowe - występują w półroczu zimowym, a wywołane jest spiętrzeniem wody w korycie na skutek powstania bariery np. z lodu.

Przeczytaj też:

Gleby w Polsce

Lasy w Polsce

Klimat w Polsce

Wiatry w Polsce

Temperatura powietrza w Polsce

Opady w Polsce