Handel zagraniczny Polski

Zróżnicowanie warunków przyrodniczych i poziomu gospodarczego po szczególnych państw stało się podstawowym bodźcem  zagranicznej wymiany handlowej. Handel zagraniczny prowadzony jest w celu wymiany niezbędnych surowców, towarów i usług. Gwałtowny wzrost liczby ludności świata i dążenie do zapewnienia jej wyższego poziomu życia, przyczyniły się w ostatnich latach do wzrostu obrotów handlowych. Podnoszenie standardu życia wzrastającej liczby ludności wywołuje także potrzebę poszerzania ilości i asortymentu towarów dostępnych w danym kraju. Na zwiększenie obrotów handlu zagranicznego miał także wpływ rozwój transportu lądowego, powietrznego i morskiego. Ważna jest tu również budowa nowych przejść granicznych.

Zapamiętaj:

Polska prowadzi aktywną wymianę handlową z innymi krajami. Obroty handlu zagranicznego wskazują na przewagę importu nad eksportem (oznacza to, że więcej towarów przywozimy do kraju, niż o sprzedajemy za granicę)

 
Odmienny poziom rozwoju gospodarczego krajów wysoko rozwiniętych i rozwijających się oraz różne rozmieszczenie surowców mineralnych sprawiają, że mało jest  państw, które można by uznać za samowystarczalne. Zróżnicowanie poziomu technicznego decyduje o eksporcie i imporcie. Handel zagraniczny prowadzony jest w celu wymiany niezbędnych surowców, towarów i usług. Zróżnicowanie poziomu technicznego decyduje o eksporcie i imporcie. Handel zagraniczny umożliwia więc uzyskiwanie korzyści większych od tych, które osiągnąć by można, poprzez ograniczenie działalności gospodarczej wyłącznie do obszaru własnego kraju.

Stwarza on warunki do czerpania korzyści z eksportu własnych surowców; a jednocześnie do rozwoju przemysłów przetwórczych opartych na surowcach importowanych i powoduje powstanie wielu nowych miejsc pracy oraz źródeł utrzymania dla miejscowej ludności. Wymiana międzynarodowa umożliwia korzystanie z osiągnięć technicznych i cywilizacyjnych innych państw, wpływając na unowocześnienie i podniesienie poziomu rozwoju gospodarczego i życia ludności danego kraju. Handel zagraniczny należy do dziedzin gospodarki narodowej, tworzących Produkt Krajowy Brutto, oferuje miejsca pracy, zwiększają asortyment wykorzystywanych dóbr z różnych obszarów świata. Przyspiesza także rozwój cywilizacyjny każdego kraju i postęp techniczny.

Rola wymiany z zagranicą w polskiej gospodarce zmieniała się w zależności od sytuacji gospodarczej kraju, polityki międzynarodowej oraz przemian ustrojowych zachodzących w Polsce. Na początku lat pięćdziesiątych XX w. w wyniku zaostrzenia sytuacji międzynarodowej (tzw. zimna wojna), kraje kapitalistyczne wprowadziły znaczne ograniczenia w handlu z ówczesnymi krajami socjalistycznymi. Spowodowało to wyraźne zmniejszenie obrotów Polski z krajami kapitalistycznymi. Nastąpił tym samym wzrost wymiany handlowej z krajami bloku wschodniego. Kraje te zwiększyły wzajemną współpracę gospodarczą. Zasadnicza zmiana nastąpiła dopiero w latach siedemdziesiątych, kiedy rozpoczęły się procesy restrukturyzacji polskiego przemysłu i przyspieszanie jego rozwoju przez import z krajów zachodnich.

Bilans handlowy Polski

IMPORT (w mln USD)

EKSPORT (w mln USD)

101 539

83 378

SALDO: -18 161

 

W latach osiemdziesiątych z powodu trudności politycznych nastąpiło załamanie się importu, co przy niewielkim wzroście eksportu przyczyniło się do osiągnięcia dodatniego bilansu obrotów handlu zagranicznego. Z chwilą wprowadzenia gospodarki wolnorynkowej ustanowiono, że obrót towarowy z zagranicą jest dozwolony dla każdego na równych prawach. Oznacza to, że każda osoba fizyczna i prawna może prowadzić w bezpośredni sposób transakcje handlu zagranicznego bez konieczności uzyskiwania wcześniej wymaganych koncesji.

Suma dochodów uzyskiwanych ze  sprzedaży towarów oraz kosztów ponoszonych na zakup towarów zagranicą w okresie roku nazywana jest wartością obrotów handlu zagranicznego. Natomiast ich różnica jest bilansem handlowym, wyrażonym jego saldem. Saldo bilansu handlowego jest dodatnie, jeżeli wartość eksportu przewyższa wartość importu, a ujemne, gdy wartość importu przewyższa wpływy uzyskiwane z eksportu. Bilans handlu zagranicznego jest zrównoważony kiedy wartość eksportu i importu są sobie równe.

Szerszym pojęciem od bilansu handlowego jest bilans płatniczy. Obejmuje on nie tylko wpływy i wydatki wynikające z handlu towarami, ale również przepływy pieniędzy pochodzących z innych źródeł, np. z tytułu podróży zagranicznych, głównie turystycznych, świadczeń rentowych, czy emerytalnych, przekazów, darów itp. W bilansie płatniczym kraju uwzględnia się więc wpływy i wydatki pochodzące ze wszystkich źródeł w obrocie międzynarodowym. Saldem bilansu płatniczego państwa nazywa się różnicę między wszystkimi wpływami przez niego uzyskiwanymi a ponoszonymi wydatkami w tym samym czasie. W bilansie płatniczym Polski zasadniczy udział mają obroty handlowe. Spośród obrotów pozatowarowych największe znaczenie posiadają koszty spłat zagranicznych kredytów i odsetek od nich, przekazy zagraniczne, zwłaszcza prywatne oraz usługi transportowe i turystyczne.
Polska uczestniczy w światowej wymianie handlowej na takich polach działalności jak:

 

  • obroty towarowe,

  • usługi transportowe,

  • usługi budowlane,

  • usługi techniczne (sprzedaż patentów, licencji),

  • usługi bankowe,

  • współpracę naukowo-techniczną i kulturalną,

  • ruch turystyczny.

Od kilkunastu lat obserwowana jest stała tendencja zmniejszania się udziału Polski w obrotach w handlu międzynarodowym. Jednakże Polska pomimo nieznacznego udziału w obrotach handlowych świata pozostaje liczącym się w świecie producentem węgla kamiennego, brunatnego, miedzi rafinowanej, cynku, siarki, srebra, miedzi, żyta, Ziemniaków, buraków cukrowych, przetworów mięsnych i owocowo-warzywnych, a także niektórych maszyn i urządzeń, farmaceutyków, mebli.

Struktura towarowa polskiego handlu zagranicznego z poszczególnymi krajami jest bardzo zróżnicowana w zależności od ich zindywidualizowanych potrzeb i możliwości. W imporcie z krajów rozwiniętych gospodarczo dominują wysoko przetworzone artykuły przemysłu elektromaszynowego, chemicznego, metalurgicznego, paliwa, a także niektóre artykuły spożywcze. W imporcie z krajów rozwijających się gospodarczo większy udział mają surowce mineralne i rolnicze oraz w mniejszym stopniu przetworzone artykuły przemysłowe.

Struktura towarowa handlu Polski

Wyroby

% wartości importu

% wartości eksportu

przemysłu elektromaszynowego

36,0

21,6

przemysłu metalurgicznego

7,1

14,8

przemysłu paliwowo-energetycznego

8,8

6.6

przemysłu chemicznego

16.S

10.5

 przemysłu drzewno-papierniczego

4,6

6.5

przemysłu lekkiego

8,3

12,4

przemysłu mineralnego

10,2

7,7

rolnictwa i przemysłu spożywczego

7,5

12,3

pozostałe

1,7

7,6

 
Najważniejszym obecnie partnerem w handlu zagranicznym Polski są Niemcy, na które  przypada 34,9 % wartości eksportu i 23,9 % importu. W eksporcie na drugim miejscu znajduje się Rosja, na trzecim Włochy, zaś w imporcie na drugim miejscu były Włochy, natomiast na trzecim Rosja. Blisko 90 % naszej wymiany handlowej przypada na Europę. Spośród krajów Unii Europejskiej biorących udział w wymianie handlowej z Polską największe znaczenie ma obrót z Niemcami. W Polsce wśród inwestorów zagranicznych najwięcej jest inwestorów niemieckich, chociaż pod względem wielkości ulokowanego w naszym kraju kapitału Niemcy ustępują Stanom Zjednoczonym i Francji. Od połowy lat dziewięćdziesiątych XX w. napływ kapitału niemieckiego do Polski uległ przyspieszeniu.

Oprócz Niemiec, największymi partnerami handlowymi Polski w ramach Unii Europejskiej są: Włochy, Wielka Brytania, Austria, Szwajcaria, Holandia, Francja, oraz kraje skandynawskie. Włochom sprzedajemy głównie produkty rolne. Włoski koncern Fiat rozprowadza znaczną część samochodów produkowanych w Polsce. Wielka Brytania jest obok Niemiec, największym odbiorcą wyrobów polskiego przemysłu metalurgicznego, a także artykułów rolno-spożywczych. Austria kupuje od Polski głównie węgiel kamienny i energię. W eksporcie do Francji dominują natomiast wyroby przemysłu spożywczego. Państwa skandynawskie odbierają natomiast z Polski węgiel kamienny i wyroby przemysłu elektromaszynowego.

 

Główni partnerzy handlowi Polski

import  najwięcej produktów kupujemy od (w % wartości importu)

eksport – najwięcej produktów sprzedajemy do (w % wartości eksportu)

Niemcy

25

Niemcy

28

Rosja

9

Francja

6

Włochy

7

Włochy

6

Francja

6

Wielka Brytania

6

Chiny

5

Czechy

5


Polska natomiast kupuje od państw Unii Europejskiej przetworzone artykuły przemysłowe, głównie przemysłu elektromaszynowego, chemicznego i metalurgicznego, paliwa (import z Holandii, Wielkiej Brytanii i Niemiec), jak również artykuły spożywcze. Wysoki udział produktów rolnych, oraz surowców w  eksporcie do krajów najwyżej rozwiniętych jest zjawiskiem niekorzystnym, gdyż te dziedziny gospodarki wymagają w naszym kraju restrukturyzacji. Należy zmierzać do zdecydowanego wzrostu udziału w handlu zagranicznym wyrobów przemysłu przetwórczego.

Struktura handlu Polski

handel zagraniczny Polski

Głównym partnerem handlowym Polski z grupy krajów Europy Środkowej i byłego ZSRR jest Rosja. Kraj ten zajmuje trzecie miejsce pod względem udziału w polskim eksporcie. w 1998 r. polski eksport do Rosji uległ gwałtownemu załamaniu z powodu ostrego kryzysu finansowego partnera. Udział Rosji w naszym eksporcie zmalał w 2001 r. Na drugim miejscu wśród krajów Europy Środkowej i Wschodniej znalazła się Ukraina, a na trzecim Białoruś. Obroty towarowe w eksporcie i imporcie z Białorusią są niemal zrównoważone.

Największym partnerem handlowym Polski wśród wysoko rozwiniętych państw pozaeuropejskich są Stany Zjednoczone. W latach 1990-2001 nastąpiło przyspieszenie tempa wzrostu wzajemnego handlu. Wśród towarów dominujących w polskim eksporcie do Stanów Zjednoczonych należy wymienić wyroby przemysłu spożywczego i elektromaszynowego. W imporcie przeważają obecnie zdecydowanie wyroby przemysłu elektromaszynowego. Zmalało znaczenie intensywnego w latach siedemdziesiątych XX w. importu zbóż, oraz pasz. Stosunkowo duża jest także wymiana handlowa z Japonią. Do polski importuje się głownie produkty elektroniczne i samochody osobowe. Eksport do Japonii równoważy jedynie w niewielkim stopniu nasze zakupy importowe. Kanada, byłą wieloletnim dostawcą pszenicy do Polski. Obecnie jednak kraj ten jest odbiorcą wyrobów przemysłu lekkiego, niektórych maszyn i urządzeń oraz ryb łowionych przez polskie statki rybackie. W 1990 r. Polska nawiązała stosunki handlowe z Republiką Południowej Afryki.

Handel zagraniczny Polski z krajami rozwijającymi się nie odgrywa dużej roli jednakże rynek ten może być dużym odbiorcą naszych dóbr, oraz poważnym dostawcą surowców i artykułów rolno-spożywczych. Wśród obrotów z państwami rozwijającymi się najwyższe są obroty z Chinami, Iranem, Brazylią, Indiami oraz Turcją. W polskim imporcie z Chin dominują wyroby przemysłu lekkiego i artykuły rolno-spożywcze. Polska eksportuje do Chin produkty przemysłu elektromaszynowego i chemicznego, a więc przetworzone. Struktura wymiany handlowej z Iranem jest zdominowana przez import ropy naftowej i niektórych produktów rolniczych, głównie daktyli. W polskim eksporcie do Iranu przeważają wyroby przemysłu elektromaszynowego i usługi budowlane. Brazylii sprzedajemy węgiel kamienny oraz produkty chemiczne. W obrocie z Indiami dominują po stronie zakupów jak również po stronie sprzedaży tekstylia, oraz maszyny i narzędzia.

 

Komentarze