Okręgi przemysłowe w Polsce

Miasta, które odznaczają się większą koncentracją przemysłu nazywane są ośrodkami przemysłowymi. Na obszarach słabo uprzemysłowionych mogą to być niewielkie miasta, a nawet niekiedy i wsie, gdzie znajduje się jeden większy, lub kilka mniejszych zakładów przemysłowych (np. tartak, czy cukrownia). Większe rejony, gdzie na stosunkowo niewielkiej odległości występuje kilka, lub więcej ośrodków przemysłowych nazywamy okręgami przemysłowymi. Okręgi przemysłowe skupiają na swoim terenie ponad 50 % ogółu ludności Polski, w tym ponad 75 % ludności miejskiej. Podczas trwającego ponad 150 lat procesu uprzemysłowienia obszaru naszego kraju wykształciło się 40 okręgów przemysłowych. Do największych z nich należą: Górnośląski Okręg Przemysłowy i Warszawski Okręg Przemysłowy.

Górnośląski Okręg Przemysłowy (GOP) zajmuje ok. 7.700 km2 i zamieszkiwany jest przez ponad 4 mln osób, co stanowi niespełna 10 % ludności naszego kraju. Średnia gęstość zaludnienia tego obszaru przekracza 530 osób/km2. Na terenie okręgu leży 49 miast liczących łącznie 3,5 mln mieszkańców. W ponad trzech tysiącach zakładów przemysłowych pracuje ok. 850 tys. osób. GOP zaczął się formować w drugiej połowie XIX wieku, w wyniku rozpoczęcia przemysłowej eksploatacji rud cynku i ołowiu a następnie węgla kamiennego i rud żelaza.

Rozwijające się górnictwo węgla, żelaza, cynku i ołowiu oraz hutnictwo wpłynęły na ukształtowanie określonej struktury gałęziowej przemysłu, w której dominuje przemysł ciężki. W Górnośląskim Okręgu Przemysłowym najsilniej rozwinięte są takie gałęzie przemysłu jak: przemysł paliwowo-energetyczny, hutnictwo żelaza, hutnictwo cynku i ołowiu, przemysł elektromaszynowy, zwłaszcza przemysł maszyn górniczych i hutniczych. W strukturze przemysłu Górnośląskiego Okręgu Przemysłowego dominujące znaczenie ma górnictwo węgla kamiennego. W ostatnich latach wydobycie węgla uległo znacznej redukcji.

Drugim co do wielkości okręgiem przemysłowym w Polsce jest Warszawski Okręg Przemysłowy. Zajmuje on powierzchnię ok. 4600 km2. Mieszka tu 2,7 mln osób, a średnia gęstość zaludnienia wynosi ok. 590 osób/km2. W skład okręgu wchodzi 35 miast. Na terenie okręgu zlokalizowano ponad 2.5 tys. zakładów przemysłowych. Początki rozwoju okręgu przypadają na XIX wiek. Czynnikiem przyciągającym przemysł była koncentracja ludności. Warszawa w drugiej połowie XIX wieku była największym miastem na ziemiach polskich. W wyniku II wojny światowej przemysł tego miasta został niemal doszczętnie zniszczony. W latach pięćdziesiątych i sześćdziesiątych bieżącego stulecia nastąpił niezwykle dynamiczny rozwój przemysłu na tym obszarze. Poważnym czynnikiem ograniczającym rozwój okazał się niedobór mieszkań i związane z tym niedobory siły roboczej.

Struktura przemysłu Warszawskiego Okręgu Przemysłowego różni się istotnie od struktury przemysłu okręgu górnośląskiego. Dominuje tu przemysł elektromaszynowy skupiający się w Warszawie i w mniejszych ośrodkach, takich jak: Pruszków, Piaseczno, Błonie, Ożarów, Mińsk Mazowiecki. Najważniejsze gałęzie przemysłu elektromaszynowego w Warszawskim Okręgu Przemysłowym to przemysł elektroniczny, precyzyjny, środków transportu, obrabiarkowy oraz maszyn budowlanych. Wspólną cechą tych gałęzi przemysłu jest względnie małe zapotrzebowanie na surowce, wysokie wymagania w zakresie kwalifikacji kadry pracowniczej i stosunkowo mała szkodliwość dla środowiska.

Na trzecim miejscu pod względem potencjału produkcyjnego znajduje się Łódzki Okręg Przemysłowy. Okręg ten obejmuje 16 miast zamieszkanych przez 1,2 mln osób. Charakteryzuje się on rzadko spotykaną strukturą gałęziową przemysłu odznaczający się dominacją przemysłu lekkiego. Włókiennictwo zatrudnia połowę z około 270 tys. wszystkich pracowników przemysłowych. Ponieważ w przemyśle lekkim pracują głównie kobiety, problem nadmiaru męskiej siły roboczej próbowano rozwiązać poprzez rozwój przemysłu maszynowego, z których najważniejszą rolę odgrywa przemysł maszyn włókienniczych.

Okręg dominuje w kraju również pod względem produkcji odzieży. Z innych dziedzin dobrze jest rozwinięty przemysł barwników, przemysł farmaceutyczny, kosmetyczny oraz gumowy. Znacznej koncentracji włókiennictwa w okręgu łódzkim towarzyszą niekorzystne zjawiska takie jak: niska wydajność pracy i wysokie koszty produkcji. Zmiana tego stanu rzeczy wymaga modernizacji większości zakładów. Duży spadek produkcji przemysłu włókienniczego stał się przyczyną znacznego bezrobocia. W okręgu łódzkim niski jest udział kadr z wyższym i średnim wykształceniem.

Staropolski Okręg Przemysłowy, jest najstarszym okręgiem w Polsce. Zajmuje on powierzchnię około 6000 km2. Przemysł zatrudnia 200 tys. pracowników i skoncentrowany jest w największych miastach regionu: Kielcach, Radomiu, Ostrowcu Świętokrzyskim, Starachowicach i Skarżysku-Kamiennej. Struktura gałęziowa przemysłu jest bardzo zróżnicowana. Najlepiej rozwinięty jest przemysł maszynowy, motoryzacyjny, zbrojeniowy, cementowy i tworzyw sztucznych (Pionki).

Odrębność środowiska przyrodniczego Sudetów oraz historia rozwoju gospodarczego tego regionu wpłynęła na kształtowanie się Sudeckiego Okręgu Przemysłowego. Jego cechą charakterystyczną jest rozproszenie przemysłu i brak dużych ośrodków przemysłowych. Obszar ten zamieszkuje około 1,2 mln mieszkańców. Okręg Sudecki jest ściśle powiązany z miejscową bazą surowcową. W strukturze gałęziowej największą rolę odgrywa przemysł lekki, paliwowo-energetyczny, mineralny, celulozowo-papierniczy, spożywczy, maszynowy, oraz farmaceutyczny.

Podstawowym celem tworzenia okręgów przemysłowych było osiągnięcie jak największych korzyści ekonomicznych i jak najszybszy wzrost produkcji. Jednakże wraz z upływem czasu w przyspieszonym tempie narastały problemy związane z prawidłowym funkcjonowaniem życia społecznego i gospodarczego na obszarach o nadmiernym uprzemysłowieniu. Jednym z nich jest niewydolność budownictwa mieszkaniowego w stosunku do wzrastającej liczby miejsc pracy. Wiąże się to ze wzrostem odległości i uciążliwości codziennych dojazdów do zakładów.

Problemem jest także zaopatrzenia w energię, wodę i brak, bądź złe funkcjonowanie innych elementów infrastruktury technicznej i społecznej. Doprowadziło to w wielu miejscach do konfliktów między działalnością przemysłową a innymi funkcjami, np. rolniczą, uzdrowiskową, usługową, czy rekreacyjną. W konsekwencji skutki nadmiernego skupienia przemysłu wpłynęły w dużym stopniu na pogorszenie warunków życia człowieka i obniżenie poziomu jego zdrowotności. Rozwijając polski przemysł należy przewidzieć wszystkie możliwe negatywne skutki.

 



Przeczytaj też:

Gleby w Polsce

Lasy w Polsce

Klimat w Polsce

Wiatry w Polsce

Temperatura powietrza w Polsce

Opady w Polsce

Komentarze