Warunki rozwoju rolnictwa w Polsce

Rolnictwo jest istotnym działem gospodarki narodowej każdego państwa. Zaspokaja ono potrzeby żywieniowe ludności, a także dostarcza surowców dla przemysłu. W naszym kraju w rolnictwie pracuje ponad 4 mln osób, czyli około 26 % wszystkich zatrudnionych w gospodarce. Po przemianach ustrojowych w roku 1989 stopniowo malał udział ludności rolniczej. Zmniejszały się także wielkość, oraz kierunki nakładów pracy w rolnictwie. Rolnictwo można podzielić na dwa główne działy: produkcję roślinną, oraz produkcję zwierzęcą. Rolnictwo tworzy także część Produktu Krajowego Brutto. Polskie rolnictwo wytwarza około 6 % PKB.  Ten dział gospodarki wpływa także na stan środowiska i krajobrazów wiejskich.

 

Przyrodnicze warunki rozwoju rolnictwa

Rolnictwo wykorzystuje zasoby przyrodnicze, dlatego w znacznym stopniu jest ono  uzależnione od warunków przyrodniczych. Największy wpływ na rozwój rolnictwa wśród warunków przyrodniczych mają warunki klimatyczne, stosunki wodne, warunki glebowe, oraz ukształtowanie terenu. Czynniki te są ze sobą wzajemnie powiązane, zmienne w czasie i przestrzeni. Warunki klimatyczne i stosunki wodne bardziej zmieniają się w czasie, natomiast gleby i rzeźba terenu w przestrzeni. Czynniki przyrodnicze wpływają zarówno na wielkość produkcji rolnej, jak również na jej rodzaje.

Z wymienionych elementów na szczególną uwagę zasługuje gleba. Zróżnicowanie przestrzenne rolnictwa jest w dużym stopniu uwarunkowane występowaniem określonych typów gleb. Gleby strefowe pokrywają prawie 75 % powierzchni naszego kraju. W tym gleby brunatne i płowe ponad 50 %, natomiast gleby bielicowe, bielice i rdzawe około 25 %. Są to gleby średnio urodzajne. Ich przydatność rolnicza jest przeciętna. Występują one na terenie całego kraju. Gleby bielicowe wytworzyły się na terytorium naszego kraju głównie w pradolinach i dolinach rzek na obszarach sandrowych.

 

Żyzność gleb w Polsce

klasa gleby

przykłady gleb

% powierzchni kraju

I (najlepsza)

czarnoziemy, mady, rędziny i gleby brunatne (wytworzone z lessów), niektóre czarne ziemie

0,4

II (bardzo dobra)

gleby takie jak w klasie I, niektóre gleby brunatne i płowe

2,9

III (dobra)

gleby brunatne i płowe, niektóre mady i rędziny, zniszczone czarnoziemy

22,3

IV (średnia)

gleby brunatne i płowe, bielice, niektóre rędziny i mady

39,8

V (słaba)

gleby brunatne i płowe, rdzawe, bielice, niektóre mady i rędziny, gleby górskie

22,7

VI (najsłabsza)

bielice, gleby rdzawe, niektóre mady, gleby inicjalne (np. górskie)

11,9


Najlepsze warunki dla rozwoju rolnictwa z punktu widzenia czynników glebowych występują w okolicach Hrubieszowa, Tomaszowa Lubelskiego, Opatowa, oraz Proszowic. (ok. 1 % powierzchni kraju). Na tych obszarach wykształciły się najżyźniejsze w Polsce czarnoziemy. Dobre warunki dla rozwoju rolnictwa obserwujemy na terenach pokrytych przez żyzne mady. Te bardzo urodzajne gleby występują najczęściej w dolinach rzecznych Wisły, Odry, i innych rzek, a także w północnej części kraju (Żuławy Wiślane). Bardzo żyznymi glebami występującymi na terytorium Polski są też czarne ziemie. Można je spotkać głównie na Kujawach, oraz na Nizinie Wielkopolskiej, Nizinie Śląskiej, Nizinie Pyrzyckiej oraz na Równinie Błońskiej. Najgorszymi warunkami dla rozwoju rolnictwa w Polsce z punktu widzenia warstwy glebowej są tereny górskie. Na tych obszarach spotykamy słabo wykształcone gleby inicjalne, skaliste i szkieletowe będące w początkowym stadium rozwoju. Odpowiednikami gleb górskich są często bielice i gleby brunatne występujące na nizinach.

Warunki klimatyczne w Polsce przeważnie sprzyjają gospodarce rolnej, jednakże są one dosyć zmienne w przestrzeni. W naszym kraju panuje klimat umiarkowany, ciepły zaliczany do przejściowego pomiędzy odmianą morską, a kontynentalną. Wpływ klimatu morskiego zaznacza się dosyć wyraźnie na zachodzie kraju i maleje ku zachodowi. Klimat Polski cechuje także występowanie dodatkowych dwóch pór roku (przedwiośnia i przedzimia), przewagą opadów w półroczu letnim (sprzyja to uprawie roślin okopowych, ale utrudnia dojrzewanie zbóż). W Polsce mogą występować mroźne i suche, bądź łagodne i wilgotne zimy. Podczas lata zdarzają się katastrofalne dla rolnictwa susze, bądź powodzie.

Na skutek powodzi w lipcu 1997 roku ucierpiało 119 gmin. Zatopionych zostało 2,1 % powierzchni kraju. Powódź zalała ok. 2600 miejscowości, z czego prawie połowę w całości. Istotny wpływ na produkcję roślinną ma także nasłonecznienie. Jego wielkość zależy w dużej mierze od szerokości geograficznej. W miesiącach letnich korzystnymi warunkami pod tym względem odznaczają się północne i północno- wschodnie części naszego kraju. Dla rozwoju bardzo istotnym czynnikiem jest długość trwania okresu wegetacyjnego, czyli liczba dni w roku o średnich dobowych temperaturach przekraczających 5°C. Okres ten jest zróżnicowany w Polsce. Trwa on najdłużej (220-230 dni) na Nizinie Śląskiej, Pojezierzu Lubuskim, Nizinie Szczecińskiej i Kotlinach Podkarpackich.

Długość trwania okresu wegetacyjnego w Polsce

okres wegetacyjny

Najmniej korzystne warunki dla rozwoju rolnictwa z punktu widzenia długości trwania okresu wegetacyjnego panują w Karpatach, Sudetach, oraz na Pojezierzu Suwalskim (190- 200 dni). Najwcześniej, jeszcze przed końcem marca okres ten rozpoczyna się pomiędzy Opolem a Głogowem, oraz między Bochnią a Dębicą, najpóźniej natomiast w górach. Różnice pomiędzy najdłuższym, a najkrótszym okresem wegetacyjnym wynoszą około 50 dni. Długość okresu wegetacyjnego jest na ogół korzystna dla uprawy większości roślin strefy umiarkowanej. Jedynie w północno-wschodniej części naszego kraju oraz w Karpatach okres wegetacyjny jest zbyt krótki do uprawy pszenicy, buraków cukrowych, oraz niektórych gatunków drzew owocowych.

Na tych obszarach jeszcze późną jesienią i wczesną wiosna występują także przymrozki. Są one poważnym zagrożeniem dla uprawy drzew owocowych, i powodują znaczne straty w sadownictwie. Ważnym czynnikiem w uprawie rolnej są także opady atmosferyczne. Dla potrzeb rolnictwa najważniejsza jest wielkość opadów w okresie wegetacyjnym. Negatywny wpływ na uprawę mają intensywne deszcze wraz z silnymi wiatrami. Poza centralną Polską, która znajduje się w tzw. cieniu opadowym potrzeby roślin są zaspokajane.

Rzeźba terenu o dużej przewadze obszarów nizinnych ułatwia uprawę ziemi. Z uwagi na fakt, iż 54 % powierzchni naszego kraju leży poniżej 150 m. n.p.m., a tylko 9 % powyżej 300 m. n.p.m. Polskę uważa się za kraj nizinny. Dla rozwoju rolnictwa istotne są jednak wysokości względne, czyli różnice wysokości. W Polsce przeważa rzeźba równinna lekko falista, co sprzyja rozwojowi rolnictwa. Jedynie na około 25 % powierzchni naszego kraju ukształtowanie powierzchni ogranicza rolnictwo. Aby uniknąć nadmiernej erozji gleb należy stosować właściwe zabiegi agrotechniczne na obszarach, gdzie rzeźba terenu utrudnia produkcję rolną (obszary morenowe, górskie, wyżyny lessowe itp.).

Ważnym czynnikiem warunkującym rozwój rolnictwa są stosunki wodne. Ich regulację prowadzi się przez właściwą meliorację (odwodnienie, bądź nawodnienie pewnych obszarów). Obecnie potrzeby melioracyjne w naszym kraju zostały zaspokojone w 71 %. Najkorzystniejsza sytuacja z punktu widzenia stosunków wodnych występuje w Wielkopolsce, oraz w województwie pomorskim. Najtrudniejszą sytuację spotykamy w Karpatach, oraz na Podkarpaciu, gdzie prawie połowę obszarów cechuje niedobór wilgoci w glebie. Deficyt wód występuje na obszarach wylesionych, które zostały pozbawione swojej zdolności retencyjnej.(Pojezierze Kujawskie, Nizina Mazowiecka). W dolinach rzek, oraz na terenach bagiennych występuje nadmiar wód.

Biorąc pod uwagę przyrodnicze uwarunkowania rozwoju rolnictwa do obszarów o najlepszych walorach rolniczych zalicza się: Nizinę Śląską, Żuławy Wiślane, Kotlinę Sandomierską, oraz Wyżynę Lubelską. Najgorsze przyrodnicze warunki dla rozwoju rolnictwa występują w Karpatach, Sudetach, oraz w północno- wschodniej Polsce.

 



Przeczytaj też:

Gleby w Polsce

Lasy w Polsce

Klimat w Polsce

Wiatry w Polsce

Temperatura powietrza w Polsce

Opady w Polsce

Komentarze