Przyrost naturalny w Polsce

 W ostatnich latach obserwuje się w naszym kraju spadek wartości przyrostu rzeczywistego (przyrost naturalny z uwzględnieniem migracji). Malejący przyrost rzeczywisty  ludności w Polsce jest spowodowany przede wszystkim zmniejszającym się przyrostem naturalnym. Obniżanie się wartości przyrostu naturalnego jest związane z utrzymującym się w Polsce od 1983 r. silnym spadkiem liczby urodzeń. W 1983 r. urodziło się w Polsce blisko 724 tys. dzieci. Był to drugi szczyt urodzeń po II wojnie światowej.

Poprzedni (794 tys.) wystąpił w 1955 r. W latach 1984-1990 radykalny spadek liczby urodzeń był spowodowany przede wszystkim zmniejszeniem się liczby kobiet w wieku największej rozrodczości (w wieku 20-29 lat). Dalszy znaczny spadek liczby urodzeń w latach dziewięćdziesiątych XX w. i na początku obecnej dekady jest związany głównie z wyraźnym zmniejszeniem się płodności kobiet.

Poziom przyrostu naturalnego ludności miejskiej jest w Polsce na ogół niższy niż na wsi. Jedynie w latach 1948-1955, gdy do miast napływała masowo głównie młoda ludność wiejska, przenosząc tam ze sobą swój model rodziny wielodzietnej, i gdy w miastach silnie działał tzw. mechanizm powojennej kompensacji, przyrost naturalny w miastach był wyższy lub identyczny jak na wsi. Tylko nieliczne miasta mają wyraźny dodatni przyrost naturalny. Wśród miast o liczbie mieszkańców przekraczającej 100 tys. dotyczy to jedynie miast o szczególnie dużej imigracji w latach siedemdziesiątych XX w. (Białystok, Elbląg, Gorzów Wielkopolski, Jastrzębie Zdrój, Kielce, Olsztyn, Płock, Radom, Rybnik, Rzeszów, Tychy, Toruń), związanej z napływem ludności wiejskiej.

Czynniki kształtujące liczbę ludności:

  • przyrost naturalny (różnica między liczbą urodzeń i zgonów)
  • saldo migracji (różnica między napływem a odpływem ludności)

czynniki wpływające na stopę urodzeń to:

  • liczba (odsetek) ludności w wieku rozrodczym
  • system wyznawanych wartości
  • polityka prorodzinna państwa
  • sytuacja ekonomiczna społeczeństwa

czynniki wpływające na stopę zgonów to:

  • stan zdrowotności społeczeństwa
  • odsetek ludności w wieku starczym

Dodatni przyrost naturalny w tych miastach nie wynika jednak z wysokiej stopy urodzeń, lecz jest związany z niską stopą zgonów. Poziom przyrostu naturalnego zależy bowiem nie tylko od rozrodczości, lecz również od umieralności. Istotnym czynnikiem różnicującym poziom umieralności jest struktura wieku ludności, która kształtowana w znacznym stopniu przez migracje ludności. Zmniejszanie się liczby zgonów i stopy umieralności (liczby zgonów przypadającej na 1000 mieszkańców) sprawia, że przyrost naturalny pozostaje wielkością nieznacznie dodatnią, mimo zdecydowanie malejącej liczby i stopy urodzeń.

Na przełomie drugiego i trzeciego dziesięciolecia XXI w. stosunki demograficzne w Polsce będą charakterystyczne dla tzw. fazy V transformacji demograficznej. W fazie tej stopa zgonów utrzymuje się na niskim poziomie, przewyższającym na ogół wielkość stopy urodzeń, a przyrost naturalny jest bliski zeru lub osiąga wartości ujemne. Można uznać, że Polska weszła w tę fazę w drugiej połowie lat dziewięćdziesiątych XX w. Tym samym zakończył się trwający od początku lat sześćdziesiątych etap implozji demograficznej. Charakterystyczne dla tego procesu było wyraźne zmniejszanie się przyrostu liczby ludności, wynikające z obniżania się stopy uridzeń przy utrzymującej się na niskim poziomie umieralności.

Spodziewany na przełomie pierwszej i drugiej dekady XXI w. wzrost liczby urodzeń będzie kolejnym skutkiem wyżu z lat pięćdziesiątych ubiegłego stulecia. Wchodzenie w wiek posiadania potomstwa ludzi urodzonych w tych latach było przyczyną wzrostu liczby urodzeń w drugiej połowie lat siedemdziesiątych i na początku lat osiemdziesiątych XX wieku.

Przyrost naturalny w Polsce

Przyrost naturalny w Polsce

 



Przeczytaj też:

Gleby w Polsce

Lasy w Polsce

Klimat w Polsce

Wiatry w Polsce

Temperatura powietrza w Polsce

Opady w Polsce

Komentarze